Giới thứ 2: Không trộm cắp

Ai cũng biết trộm cắp là lấy những vật thuộc quyền sở hữu của người khác mà không có sự ưng thuận, hay cưỡng ép người ta ưng thuận bằng vũ lực hoặc quyền hành. Những vật quý giá như nhà cửa, ruộng vườn, tiền bạc, ngọc ngà, cho đến vật hèn mọn như lá rau, trái ớt… người ta không cho mà mình cố tình lấy đều là trộm cắp.

Trộm cắp có nhiều hình thức: Dùng sức mạnh, bè đảng đe dọa ức hiếp người là ăn cướp; cậy thế ỷ quyền lấy tiền bạc của kẻ yếu là ăn cướp; bắt chẹt người ta trong lúc túng thiếu để cho vay nặng lãi, cầm bán với giá rẻ mạt là ăn cướp; tích trữ đầu cơ để bán chợ đen là ăn cướp. Dùng mưu mẹo rình rập, lén lút lấy của người là ăn trộm; cân non, đong thiếu, trốn sưu, lậu thuế, được của người ta mà không trả lại cũng là ăn trộm. Có thể nói tóm tắt một câu là: bất cứ hình thức nào, do lòng gian tham lấy của người một cách bất chính đều là trộm cắp cả.

Nếu vì nghèo nàn túng thiếu, vợ ốm con đau, thiếu gạo, thiếu thuốc, nên phải buộc lòng gian xảo, thì tội còn được châm chước phần nào, chứ đã giàu có, ăn sung mặc sướng, lên xe xuống ngựa mà còn lưà gạt người lấy của, cướp công để sống một cách vương giả trên mồ hôi nước mắt của kẻ nghèo đói, thì tội ác thật nặng nề.

2.1 Lý do giữ giới không trộm cắp

(i) Tôn trọng sự công bằng:

Chúng ta không muốn ai lấy của mình tại sao lại chăm chăm muốn đoạt của người? Quyền sở hữu cá nhân của ta, ta biết tôn trọng, thì tại sao ta lại chà đạp lên quyền sở hữu của người? Làm như thế là trái lẽ công bằng. Một xã hội mà thiếu công bằng thì không thể tồn tại lâu dài được.

(ii) Tôn trọng sự bình đẳng:

Mỗi người đều có Phật tính như nhau, tại sao ta lại muốn làm khổ người khác để ta được sung sướng? Tại sao ta muốn hưởng những đặc ân bất chính trong khi bản thân cũng chỉ là một con người như bao con người khác?

(iii) Nuôi dưỡng lòng từ bi:

Một khi vô ý đánh mất một vật gì hay một số tiền, ta buồn khổ, ăn không ngon, ngủ không yên vậy tại sao lại nỡ tâm lấy của người để cho người phải khóc than đau khổ vì ta? Người ta thường nói: “Tiền tài là huyết mạch”. Như vậy kẻ cướp đoạt của người tức là cướp đoạt xương máu người, sát hại sinh mạng người vậy. Chỉ những ai không có lòng thương người, tán tận lương tâm mới làm những việc đen tối như vậy. Còn khi đã là Phật tử, đang cố gắng nuôi dưỡng lòng từ bi, ta không thể trộm cắp của ai được.

(iv) Tránh nghiệp báo oán thù:

Trong xã hội có tổ chức, luật pháp, tôn trọng lẽ công bằng, thì tội trộm cướp bao giờ cũng bị trừng trị. Khi chưa bị bắt, kẻ trộm cắp phải tìm trăm phương ngàn kế để trốn tránh, sống chui rúc trong bóng tối. Khi bị bắt, kẻ trộm cắp phải bị trói buộc, tra khảo, giam cầm. Phận mình đã đành hao thân khổ trí, nhưng gia đình mình, cha mẹ, vợ con cũng buồn rầu, xấu hổ và mất hết cả hy vọng ở tương lai.

Nhưng nếu luật pháp thế gian không trừng trị thì người trộm cắp cũng không thoát khỏi luật nhân quả nghiệp báo. Trộm cắp của người thì sẽ bị người trộm cắp lại, gây bao thù oán khổ đau. Đức Phật dạy:

“Người tham luyến sắc tài không chịu rời bỏ cũng như đứa bé luyến tiếc một chút mật dính trên lưới dao, thè lưỡi liễm, phải bị cái họa đứt lưỡi (Kinh Tứ Thập Nhị Chương).

Bởi vậy, vì tham tiền của, lắm người đã tự gieo mình vào tù đầy, vào địa ngục. Chúng ta hãy lắng nghe bài kệ cảnh tỉnh của vua Trần Thái Tông:

Tạc bích xuyên tường ý bất hưu

Thiên ban bách kế, khổ vinh cầu

Kim sinh cầu đắc tha nhân vật,

Bất giác chung thiên thụ mã ngưu

Dịch nghĩa:

Khoét vách đào tường chi những đâu,

Ngàn mưu trăm kế luống tham cầu

Của người dầu có đời nay được,

Đời khác luôn luôn kiếp ngựa trâu.

2.2 Lợi ích của việc không trộm cắp

(i) Về phương diện cá nhân:

Người không gian tham thì đời sống hiện tại được an ổn, không bị bắt bớ giam cầm, tù tội, đi đâu cũng được mọi người tin cậy, giao phó cho mình những địa vị quan trọng. Người không gian tham thì đời sau được hưởng phúc báo giàu sang, an vui, và con cháu nhiều đời cũng thừa hưởng nhờ dư phúc của ông bà, cha mẹ mà được vinh hiển.

(ii) Về phương diện xã hội:

Nếu một ngày nào trong xã hội không ai có tâm gian tham, trộm cắp thì nhà nhà không cần đóng cửa, của cải chẳng phải giữ gìn, vật đánh rơi không mất, thật không còn gì sung sướng hơn! Người ta khổ bởi không có của, nhưng kẻ có của nhiều cũng vẫn khổ, vì phải lo giữ gìn. Người không trộm cắp tức là đã âm thầm ban cho người khác sự yên ổn rồi.

Nhà Nho có câu: “Nhân phi nghĩa bất giao, vật phi nghĩa bất thủ”, nghĩa là “người không có đạo đức thì không kết giao, vật trái đạo lý thì không lấy”. Huống chi chúng ta là Phật tử lại đi trộm cắp hay sao?