Giới thứ nhất: Không sát sinh

Điều răn cấm thứ nhất mà Đức Phật khuyên chúng ta là không được giết hại sinh mạng, từ loài người cho đến các loài vật. Không gì quý giá hơn thân người và mạng sống. Việc sát hại người hay chúng sinh khác là điều ác nhất, trái đạo lý nhất.

1.1 Lý do giữ giới không sát sinh

(i) Tôn trọng sự công bằng:

Chúng ta ai cũng coi sinh mạng bản thân là điều quý giá nhất. Giả sử có kẻ nào đó tìm cách mưu hại, ta sẽ chống trả hết sức để bảo vệ mạng sống của mình. Câu hỏi ở đây là nếu đã biết quý trọng sinh mạng bản thân, tại sao ta lại muốn chà đạp sinh mạng người khác? Suy rộng ra, các loài vật cũng biết quý trọng mạng của chúng. Như khi một con bò hay một con lợn sắp bị đập đầu, chọc tiết, chúng đau thương phản kháng mãnh liệt qua những cái giẫy giụa hay tiếng kêu la thống thiết tột cùng. Theo lẽ công bằng, nếu ta không muốn ai tổn hại mình thì cũng đừng làm điều tổn hại tới người hay loài khác. Đức Phật dạy “Ai ai cũng sợ gươm đao, ai ai cũng sợ sự chết chóc. Vậy nên lấy lòng mình suy lòng người, chớ giết, chớ bảo giết!”.

(ii) Tôn trọng Phật tính bình đẳng:

Chúng sinh mỗi loài tuy thân hình khác nhau nhưng vẫn đồng một Phật tính. Phật tính đã bình đẳng thì không thể viện một lý do gì để nói rằng Phật tính ở người có giá trị hơn ở động vật, ở giai cấp này, màu da này, có giá trị hơn ở giai cấp kia, màu da kia. Sát hại một sinh vật là sát hại Phật tính.

(iii) Nuôi dưỡng lòng từ bi:

Đức Phật xem mọi loài như con nên Ngài không đồng ý cho đệ tử sát hại sinh vật trong bất cứ trường hợp nào. Bởi vì đang tâm giết hại sinh mạng là lòng độc ác đã cực thịnh, tâm từ bi bị bóp nghẹt. Nhẫn tâm vô cớ giết một con vật thì tính bạo ác không kém giết một mạng người. Nhẫn tâm làm cho kẻ khác hay vật khác phải giãy giụa, rên siết, quằn quại trong máu đào, trong lệ nóng trước khi trút hơi thở cuối cùng là tự giết lòng từ bi của mình, là bóp chết cái mầm thương yêu quý báu trong tâm hồn chúng ta. Như thế khó mà tu hành để thành chính quả được. Đức Khổng Tử có nói: “Văn kỳ thanh, bất nhẫn thực kỳ nhục, kiến kỳ sinh, bất nhẫn kiến kỳ tử’. (Nghe tiếng kêu la của con vật không nỡ ăn thịt nó; thấy nó sống, không đành thấy nó chết). Như vậy, người có tâm từ bi hay lòng nhân ái đều không nỡ sát hại người hay vật.

(iv) Tránh nhân quả báo ứng oán thù:

Khi ta giết một người hay một con vật thì sự oán hận của họ tràn trề, khó dập tắt được. Họ vì thân cô thế cô, vì yếu sức nên bị ta giết hại. Trong khi ấy, họ ôm khối căm hận, chờ dịp báo thù, hay con cái, thân thích của họ sẽ báo thù lại. Cứ thế, mỗi ngày ta đều gieo hận thù cho người và vật, tích luỹ lâu ngày khối oan gia ấy lớn hơn sức ta, chừng ấy ta sẽ bị nó sát hại lại. Càng tạo nghiệp sát, càng lao mình vào vòng đau khổ. Đức Phật dạy: “Thường sinh tâm sát hại, càng tăng trưởng nghiệp khổ, mãi xoay vần trong sinh tử, không có ngày ra khỏi” (Kinh Lăng già).

1.2 Lợi ích của việc không sát sinh

Không sát sinh sẽ có những điều lợi sau đây:

(i) Về phương diện cá nhân:

Một người không tàn nhẫn sát nhân, hại vật, không độc ác làm đổ máu, không lóc da, xẻ thịt, chặt đầu, cắt cổ chúng sinh…, thì trong lòng không bứt rứt hối hận, thân tâm được nhẹ nhàng, thư thái, giấc ngủ được an lành, nét mặt được hiền hoà, trong sáng.

(ii) Về phương diện xã hội:

Nếu tất cả nhân loại trên thế giới này đều giữ đúng luật thứ nhất này của đạo Phật thì chiến tranh sẽ không có mà các nghiệp sinh tử luân hồi cũng được giải thoát. Cho nên lời Tổ xưa có dạy:

Nhất thiết chúng sinh vô sát nghiệp

Thập phương hà xứ động đao binh?

Gia gia, hộ hộ đồng tu thiện,

Thiên hạ hà sầu bất thái bình?

Nghĩa là:

Hết thảy chúng sinh không nghiệp giết

Mười phương nào có nổi đao binh?

Mỗi nhà, mỗi chốn đều tu thiện,

Thiên hạ lo gì chẳng thái bình?

Trong khi giữ giới sát, chúng ta nên đề phòng hai điều sau đây:

a. Không nên để cho ác ý sinh khởi:

Giết một con vật lớn mà vì vô tình hay vì tự vệ, thì quả báo của hành vi đó còn nhẹ hơn là giết một con sâu cái kiến với ác ý muốn giết cho vui tay.

b. Nên tránh sự huân tập trong hoàn cảnh sát sinh:

Những đứa trẻ lên 5 ra sân gặp chuồn chuồn, bươm bướm chụp bắt rồi ngắt đầu, rứt cánh... nếu cha mẹ thấy mà không trách mắng; đến 13 tuổi, chúng sắm lưới giăng câu bắn chim, bắt cá; đến 20 tuổi, chúng chọc tiết lợn, giết chó... vẫn không bị ngăn cấm, thì sau này quen với tính hung bạo, trong cơn giận giữ, chúng có thể giết người không gớm tay. Vậy không những chúng ta không nên để cho con cái quen với sự giết hại sinh vật, mà cũng không nên cho chúng tận mắt nhìn những cảnh chém giết ở các rạp chiếu phim hay ở giữa đời thường.