Khái quát về Ngũ giới

1. Định nghĩa Ngũ giới

Ngũ giới là năm điều răn cấm mà Phật đã chế ra, để ngăn những tưởng niệm ác, nói năng chẳng lành, hành động bất chính. Năm điều răn ấy là: Không được sát sinh, không được trộm cắp, không được tà dâm, không được nói dối, không được uống rượu.

Năm điều này y cứ trên tâm từ bi, bình đẳng, trên phương diện dứt trừ tội lỗi cá nhân và đem lại trật tự, an vui cho xã hội mà thành lập. Đức Phật không bắt buộc chúng ta phải triệt để tuân theo và cũng không hăm doạ nếu chúng ta không tuân theo thì sẽ bị Ngài trừng phạt. Sự giữ giới là hoàn toàn do chúng ta định đoạt lấy. Đạo Phật khác với các tôn giáo khác chính là ở điểm Đức Phật không phải là một vị quan toà tối cao giữ quyền thưởng phạt. Một ý nghĩ, một lời nói, một hành động tốt hay xấu chính nó đã mang theo một mầm thưởng phạt rồi. Đức Phật chỉ là người thầy dẫn đường rất từ bi và sáng suốt: Ngài chỉ cho chúng ta con đường nào là con sáng và con đường nào là con đường nguy hiểm không nên đi.

Nhưng nếu chúng ta không theo con đường sáng mà lại muốn đi vào con đường nguy hiểm, thì lẽ tất nhiên chúng ta sẽ tự chuốc lấy tai hoạ chứ Đức Phật không tạo ra tai họa để trừng phạt chúng ta. Toà án chính là luật nhân quả. Ta làm ác thì ta bị quả xấu; ta làm thiện thì ta được quả tốt. Năm giới chính là năm thành trì ngăn chặn giúp ta không đi lạc vào đường ác, là năm hàng rào che chắn cho ta khỏi rơi xuống vực sâu, trên hành trình giải thoát của mình.

2. Tại sao Đức Phật chế ra giới luật?

Đức Phật đã nhìn rõ chân lý nhân quả, và hiểu chúng ta chính là người tạo nên những cảnh sống của mình do nghiệp. Bởi vậy, Ngài chế ra Ngũ giới và Thập thiện, để chúng ta thuận theo chân lý nhân quả mà tránh được đau khổ. Việc trì giữ Ngũ giới có ý nghĩa sâu sắc dưới góc độ nhân quả nghiệp báo từ các hành động thân, khẩu và ý của mỗi người.

Ở phạm vi toàn xã hội, việc trì giữ Ngũ giới góp phần kiến tạo hòa bình thế giới, chấm dứt tình trạng bạo lực, bất ổn hoặc thiếu khoan dung, đồng thời bảo vệ quyền con người.

Trên thực tế, tất cả chúng ta đã trôi lăn trong sinh tử, không chỉ là chúng ta có thân người này mà chắc chắn nếu không tu tập giải thoát chúng ta sẽ có thân đời sau. Thân đời sau là gì chúng ta không biết, có phải thân địa ngục hay thân súc sinh hay thân ngã quỷ, điều này không chắc chắn. Nếu không giác ngộ, không ai dám đảm bảo chúng ta sẽ trở lại làm thân người nữa. 

Giới luật của Phật giống như chiếc lan can ban công, chúng ta là những đứa trẻ không biết được sự nguy hiểm ngoài ban công đấy như thế nào cho nên Ngài phải tạo ra lớp ngăn bảo vệ và dạy chúng ta những gì không nên làm, ví dụ, đừng sát sinh bởi vì sát sinh quả báo lớn nhất là chúng ta phải trả mạng. Bởi vậy chúng ta cũng cần phải suy ngẫm là tại sao mình không được sát sinh.

3. Ngũ giới là bộ quy tắc bảo vệ nhân quyền 

Ngũ giới, bộ quy tắc đạo đức quan trọng nhất trong Phật giáo, chính là bộ nguyên tắc bảo vệ nhân quyền. Đây là năm điều răn bắt buộc phải tuân theo vì lợi ích của chính con người. Những giới luật trong Ngũ giới gồm không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu (hay sử dụng các chất có cồn, kích thích).

Nếu một xã hội bị nhiễu hại bởi năm điều này, xã hội đó sẽ không thể tồn tại được. Giới luật “không sát sinh” bảo vệ sự sống, bảo toàn tính mạng của con người. Việc một người muốn tước đi mạng sống của ai đó sẽ khiến người khác muốn tước đi mạng sống của chính họ. Với lời dạy này, quyền con người thứ nhất –được sống tự do mà không gặp phải bất kỳ trở ngại nào - được bảo tồn. Đáng nói, Đạo Phật tin tất thảy chúng sinh, không phải chỉ có con người, đều có quyền này.

Quyền thứ hai của một con người trong xã hội là quyền được mưu sinh và sử dụng đồng tiền do công sức mình làm ra. Quyền này được đảm bảo với giới luật thứ hai là không trộm cắp. Giới luật thứ hai là “không trộm cắp” chỉ ra cả quyền lợi và nghĩa vụ, đó là quyền sở hữu tài sản mà không ai được phép trộm cắp của mình, và nghĩa vụ không được trộm cắp tài sản của người khác. 

Là người, ai cũng có quyền có một cuộc sống gia đình hạnh phúc. Chúng ta có quyềnnày, nhưng không được phép vì nó mà xâm hại hạnh phúc của người khác. Giới luật thứ ba chỉ ra bổn phận của một người – đó là phải tôn trọng và không can dự vào cuộc sống và đặc biệt là hạnh phúc gia đình của người khác. Chính giới luật “không tà dâm” này đã góp phần tạo nên nền tảng cơ bản quan trọng cho lợi ích của toàn xã hội.

Trong các hoạt động kinh tế, xã hội, sự trung thực và niềm tin là vô cùng quan trọng. Giới luật thứ tư yêu cầu “không nói dối” có ý nghĩa mật thiết và vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hai yếu tố này. Khẩu nghiệp, bao gồm vu khống, ác khẩu và nói lời phù phiếm là điều cần tránh mà giới luật thứ tư đề ra. Xã hội mà ở đó ai cũng lừa gạt, dối trá nhau không thể là một xã hội tốt đẹp. Đó là xã hội dung túng cho sự bất tín và phản bội, và nó chà đạp lên quyền được sống bình yên của con người. Vì vậy, giữ giới thứ tư cũng hướng tới mục tiêu bảo vệ nhân quyền.

Giới luật thứ năm là “không uống rượu”, việc không giữ giới luật này sẽ phá vỡ bốn quyền con người nêu trên. Khi uống rượu hay dùng các chất gây nghiện, con người trở nên mất kiểm soát, không còn sự tỉnh táo và ý thức. Từ đây, người ta có thể bất chấp luật pháp, tôn giáo, các giá trị luân thường đạo lý… Người vi phạm chẳng những không giúp ích gì cho xã hội mà thậm chí, còn xâm phạm và làm ảnh hưởng đến quyền của những thành viên khác trong cộng đồng. Có thể nói, chỉ bằng việc phá vỡ giới luật thứ năm, người ta đã vi phạm nhiều nhân quyền cùng một lúc.