Những bàn tay làm nên Bảo Tháp

Mỗi nét chạm trên đá, mỗi lá vàng trên đỉnh tháp đều mang dấu tay một con người. Đây là câu chuyện về họ - những người thầy không đứng trên bục giảng.

Trong những năm tháng xây dựng Đại Bảo Tháp, ngoài lời chỉ dạy của Đức Pháp Vương, tôi còn có những người thầy khác: các nghệ nhân trực tiếp tạo tác công trình. Bài học của họ không nằm trong lời nói, mà trong sự kiên nhẫn và đôi tay cẩn trọng.

Ba dòng tay nghề, một tâm nguyện

Những họa sĩ, nghệ nhân hàng đầu từ Bhutan và Nepal đã đến với Tây Thiên. Nhiều vị ở lại nhiều năm, miệt mài vẽ thangka, tạo hình, đắp từng hoa văn. Phần lớn họ cũng là hành giả Kim Cương thừa - nên cùng với tay nghề, họ mang đến cả đời sống tu học và sự hiểu biết về ý nghĩa của từng hình tượng.

Được Đức Pháp Vương cho phép, các vị Lopon luân phiên lưu lại Việt Nam suốt hơn mười năm, đồng hành cùng đội ngũ nghệ nhân. Ở đây, tạo tác không chỉ là thể hiện một bản vẽ. Mỗi công đoạn đi cùng thiền định, nghi lễ gia trì và sự tuân thủ nghi quỹ Kim Cương thừa.

Bên cạnh họ là những người thợ, nghệ nhân Việt Nam. Đục khắc chân ngôn, hoa văn, tạo tác mái đao là phần việc của đội ngũ Việt. Nhờ vậy, công trình giữ đúng tinh thần nghệ thuật Kim Cương thừa mà vẫn mang dấu bàn tay người Việt.

Đá granit không chiều theo sự vội vàng

Đá cứng và lạnh. Trước khi đục, người thợ phải đọc thớ đá, dò những vết nứt ẩn bên trong, chọn dụng cụ và căn lực tay. Một nhát đục lệch có thể làm hỏng cả phần đã mất nhiều công tạo hình.

Giữa tiếng búa, tiếng đục và bụi đá, sự chú tâm hiện ra rất cụ thể. Bàn tay đặt đúng chỗ. Lực đi vừa đủ. Đôi mắt bám theo đường nét đang dần hiện ra.

Có những chi tiết nhỏ đến mức người chiêm bái sẽ lướt qua. Người nghệ nhân vẫn làm cho đúng. Dù không ai nhìn thấy.

Lá vàng mỏng hơn một hơi thở

Lá vàng mỏng đến mức một hơi thở mạnh cũng làm nó lay động. Từng lá được nâng nhẹ, đưa lên phần tháp nhọn, đặt xuống bề mặt đã chuẩn bị kỹ. Một luồng gió, một cử động vội, lá vàng sẽ xô lệch, rách, hoặc bay mất.

Bàn tay phải vững. Cử động phải nhẹ. Hơi thở phải đều. Từng mảnh vàng nối tiếp nhau, cho đến khi cả bề mặt ánh lên sắc vàng ấm áp.

Đó là kỹ thuật. Nhưng khi người làm mang tâm nguyện cúng dường, đó cũng là thực hành: biết rõ mình đang làm gì, trân trọng lá vàng trong tay, và không để tâm đi nơi khác.

Không ai nhìn thấy, nhưng tất cả đều còn đó

Mỗi khi ngước nhìn ánh vàng trên đỉnh tháp, tôi lại thấy những bàn tay ấy: các họa sĩ Bhutan, các nghệ nhân Nepal, những người thợ Việt Nam, và các vị Lopon đã bao năm đồng hành, hướng dẫn, thiền định, cử hành nghi lễ gia trì.

Vẻ đẹp của Đại Bảo Tháp được làm nên bằng cả tài nghệ lẫn đời sống tu tập. Từng bức họa, từng nét chạm, từng lá vàng đều mang dấu tay của họ.

Khi bạn đến Tây Thiên

Hãy chọn một chi tiết thật nhỏ - một chữ chân ngôn khắc trên đá, một đường hoa văn - và nhìn nó thật lâu. Phía sau nó là nhiều giờ lao động và một tâm nguyện cúng dường.

“Tại sao lại là Kim Cương thừa vùng Himalaya?” - câu hỏi về bản sắc mà tôi thường được hỏi nhất.

Bài sau: Khi Kim Cương thừa bén rễ đất Việt

Xem lại bài trước TẠI ĐÂY.

Khám phá Kiến trúc Đại Bảo Tháp: hành trình giác ngộ trên đất Việt: daibaothapmandalataythien.org/ldp/kien-truc