Bán cái nghèo - Dễ hay khó?

Thuở xưa, ở nước A Bàn Đề, có một ông Trưởng giả giàu có, tiền rừng bạc biển nhưng hết sức keo kiệt. Ông Trưởng giả suốt ngày tìm cách bóc lột thiên hạ để được lợi. Mỗi khi có những kẻ mang công thiếu nợ không lo trả nổi theo lời hứa hẹn, ông sai lũ gia nhân đánh đập một cách tàn nhẫn, thậm chí ông còn đối đãi với kẻ ăn, người ở trong nhà hết sức tệ bạc, xem họ như loài thú vật không hơn không kém.

Hôm ấy Tôn giả Ca Diên Chiên trên đường đi khất thực chợt nghe tiếng khóc nức nở. Động lòng từ, Tôn giả tìm đến bên bờ sông, nơi có một cụ bà thân hình tiều tụy, áo quần lem luốc đang ôm vò nước ngồi khóc tức tưởi. Tôn giả đứng cạnh mà bà cũng không hay biết gì. Mãi đến lúc Tôn giả cất tiếng hỏi bà mới giật mình.

- Thưa cụ, có điều gì buồn mà cụ khóc như thế?

Bà lão nghẹn ngào:

- Thưa Thầy, tôi xấu số đi ở đợ cho ông nhà giàu, làm việc quần quật suốt ngày mà không được nghỉ. Nếu sảy tay lỡ lời là bị đánh đập chửi bới thậm tệ. quanh năm suốt tháng cơm không đủ no, áo quần không đủ mặc. Tuổi già sức yếu mà quá nghèo, phải ngậm đắng nuốt cay chịu đựng kéo lê cuộc sống đọa đày. Hôm nay nhân đi lấy nước, tôi ra đây ngồi khóc cho vơi đi nỗi buồn!

Tôn giả Ca Diên Chiên từ tốn nói với bà lão:

- Này cụ, lâu nay cụ đeo mang cái nghèo khó, cực khổ. Sao cụ không bán cái nghèo ấy đi?

Nghe giọng nói quả quyết và trông gương mặt hiền từ, thành thật của Tôn giả, bà lão hết sức ngạc nhiên, nhìn Tôn giả trân trân, hồi lâu mới thốt được lời:

- Thầy nói sao? Nghèo mà bán được à? Nếu bán được thì bán cho ai?

- Được, tôi xin hứa chắc với cụ và nếu cụ thật tình muốn bán, thì cụ phải làm đúng y như vậy mới có kết quả tốt đẹp được.

- Xin Thầy dạy cho tôi cách bán cái nghèo. Tôi nguyện làm theo không sai lời.

- Bây giờ cụ hãy xuống sông tắm cho thật sạch sẽ, thân thể bẩn thỉu quá có thể sinh ra nhiều bệnh tật, với lại ai cũng chán mà chẳng dám đến gần.

Bà lão vâng lời Tôn giả xuống sông tắm rửa sạch sẽ. Xong xuôi, bà liền đến bên Ngài bạch rằng:

- Bây giờ xin Thầy dạy tôi cách nào để bán?

- Bây giờ bà phải bố thí. Vì Phật đã dạy: pháp bố thí là để cho người vượt khỏi lòng tham lam, mà tham lam là cái nhân bần cùng khổ sở. Tôi đã dùng huệ nhãn quán sát thấy bà nhiều kiếp về trước tính tình tham lam keo kiệt, nên kiếp này bà phải chịu quả báo cơ cực nghèo cùng. Vì vậy muốn hết nghèo cùng, bà phải dứt lòng tham lam, còn phải thực hành phương pháp bố thí. Nhân nào thì quả nấy, chắc chắn không sai.

- Thầy ơi! Tôi không có gì thì làm sao bố thí. Cái bình này là của chủ tôi. Nếu tôi đem cho đi thì bất quá về bị đánh chửi thêm cũng không sao. Ngoài cái bình này và bộ quần áo rách, tôi chẳng có gì khác hơn.

Tôn giả bèn đưa cái bát của Ngài cho bà cụ và nói:

- Cụ hãy đem chiếc bát này đi lấy cho tôi một ít nước.

Bà lão hai tay bưng bát lựa chỗ nước sạch múc đầy bát nước cung kính dâng lên Tôn giả Ca Diên Chiên. Tôn giả đón nhận bát nước, chú nguyện cho bà, tội chướng tiêu trừ, oan khiên dứt sạch. Biết bà cụ thành tâm nên Tôn giả truyền tam quy ngũ giới, dạy bà ăn chay, niệm Phật, làm các công đức. Đoạn Ngài hỏi:

- Cụ có chỗ ở nào thật sạch sẽ không?

- Thưa không. Khi tôi xay lúa, giã gạo, nếu mệt thì ngủ gần cối xay. Khi nấu ăn mệt quá chỉ dám lén chủ ngủ ngồi chứ không được phép nằm ngủ.

- Vậy cụ về nhà giữ lòng bình thản vừa làm vừa niệm Phật, làm chu toàn các việc đừng than thân trách phận, đứng oán ghét chủ nhà. Đến tối đợi chủ nhà yên giấc lén lên mở cửa nhà trên trải cỏ sạch ngồi xếp bằng tề chỉnh, niệm Phật và nghĩ tưởng đến tôn dung của Ngài, đừng nghĩ gì khác.

Dặn dò xong, Tôn giả thong thả bước đi. Nghe lời dạy và nhìn cử chỉ từ hòa của Tôn giả Ca Diên Chiên, lòng bà cụ nhẹ nhàng an lạc như vừa trút được gánh nặng ngàn cân. Đội bình nước về nhà chủ, bà làm đúng theo lời dạy. Đến nửa đêm, bà ra đi khi thân đang còn ngồi yên trên tòa cỏ. Sáng hôm sau, ông Trưởng giả là người đầu tiên thấy bà cụ chết, nổi giận la lớn:

- Tao đã cấm bọn tôi tớ không được vào nhà, sao đêm qua bà già này lại dám vào ngồi chết tại đây?

Rồi ông Trưởng giả sai người làm khiêng xác bà cụ bỏ vào trong rừng lạnh.

Có ai ngờ đâu, lúc bấy giờ bà lão tuy tồi tàn thế, nhưng thần thức của bà đã được sinh lên cõi trời Đao Lợi nhờ sự chú nguyện của Tôn giả Ca Chiên Diên và nhờ sự cố gắng niệm Phật của bà.

Bấy giờ ở trên cõi Đao Lợi có một vị Thiên tử vì hết phúc báo nên phải hoàn sinh nhân gian. Bà lão nhờ sức trì giới, niệm Phật và công đức bố thí mà được thế vào địa vị ấy. Nhưng vì chỉ biết hưởng thụ các thú vui thiên giới mà vị đó hoàn toàn không nhớ biết nguyên do gì mình được sinh làm Thiên tử. Song vị Thiên tử này (tiền thân là bà lão bộc) trước đã gây phước lành, kết duyên Phật pháp, nên cảm đến lòng từ của Tôn giả Xá Lợi Phất. Ngài bèn đến hỏi vị Thiên tử:

- Phàm việc gì đều có nguyên nhân cả, hẳn Ngài đã biết mình từ đâu đến và do nhân duyên gì mà được cảm quả báo làm Thiên tử như hôm nay chứ?

Vị Thiên tử cùng 500 quyến thuộc còn đang ngơ ngác chưa hiểu gì thì Ngài Xá Lợi Phất liền truyền thiên nhãn cho vị Thiên tử. Quán sát thấy thân cũ của mình nhờ được sức chú nguyện thanh tịnh của Tôn giả Ca Diên Chiên và công phu niệm Phật nên được sinh lên cõi trời, như chiêm bao chợt tỉnh, vị Thiên tử tỏ lời cảm tạ ơn Ngài Xá Lợi Phất đã khai thị cho Ngài, thời dẫn 500 Thiên tử xuống khu rừng lạnh, tung hoa đốt hương cúng dàng thi hài bà cụ.

Ánh sáng của Chư Thiên chiếu khắp cả khu rừng có tử thi của bà lão bộc làm cho mọi người hết sức kinh hãi, nhà ông Trưởng giả cùng dân làng liền kéo nhau đến xem.

Lấy làm lạ, có người đến gần hỏi: “Đây là người tớ già của nhà chúng tôi vừa chết, thân thể đã sình trương dơ nhớp, khi bà còn sống người ta còn ghê tởm ít dám đến gần, nay bà ấy đã chết rồi có gì quý lạ mà quý vị đến đây rải hoa cúng dường?”.

Nghe hỏi vị Thiên tử bèn ứng tiếp đáp lời thuật rõ ngọn ngành, vì nhân duyên gì mình được bỏ thân tôi tớ, sinh lên cõi trời hưởng phúc báo. Đoạn vị Thiên tử dẫn 500 quyến thuộc cùng dân làng đến tịnh xá đỉnh lễ Tôn giả Ca Chiên Diên, thỉnh cầu Ngài giảng pháp. Tôn giả giảng rộng về công đức niệm Phật, bố thí, giữ giới làm lành và nhân duyên sinh lên cõi trời. Bài pháp vừa dứt, 500 vị trời ấy tâm được xa lìa trần cấu, chứng pháp nhãn thanh tịnh, đồng bay về thiên cung.

Ông Trưởng giả cùng dân làng có mặt tại đấy đều tỉnh ngộ phát tâm ly dục, bố thí cầu đạo giải thoát và đồng lễ tạ Tôn giả Ca Chiên Diên.

(Nguồn: “Đàm thuyết về nhân quả”

Diệu Nguyên sưu tầm

NXB Văn nghệ, 2006)