Dẫn nhập vào Kim cương thừa

Mục đích Đức Phật ứng hiện thế gian vì một Đại nhân duyên: “Khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến”. Bởi vậy, Ngài đã tuyên thuyết tám vạn bốn ngàn pháp môn, nhưng đều không nằm ngoài các giáo lý của Kinh thừa (Nguyên thủy Phật giáo, Đại thừa Phật giáo) và Mật thừa (hay Kim cương thừa Phật giáo). Dù các thừa hay các pháp môn có khác nhau nhưng tất cả đều là phương tiện ứng hợp với từng căn cơ, trình độ, khả năng của từng chúng sinh và cùng chung mục đích duy nhất giúp chúng sinh giải thoát khỏi biển khổ luân hồi sinh tử và đạt đến giác ngộ tối thượng.

Nền tảng Tam thừa Phật giáo

Một cách chung nhất, có thể nói nền tảng của Nguyên thủy Phật giáo dựa trên giáo lý Tứ Diệu Đế nhằm nhận ra chân lý: vô thường, vô ngã, khổ, ngã không và pháp không. Đại thừa Phật giáo cũng dựa trên nền tảng Nguyên thủy Phật giáo nhưng sau khi thấu hiểu bản chất khổ đau, vô thường của cuộc sống, đồng thời nhận ra tất cả chúng sinh đều có Phật tính bình đẳng, các hành giả Đại thừa nỗ lực tinh tiến thực hành sáu Ba la mật, trí tuệ tính không, trưởng dưỡng tình yêu thương và lòng bi mẫn để độ thoát hết thảy chúng sinh.

Phật giáo Kim cương thừa khởi nguồn từ Đức Phật Thích Ca, Ngài thị hiện dưới nhiều hình tướng khác nhau vào các dịp đặc biệt nhằm khai thị cho chúng sinh có căn cơ trong các cõi. Truyền thống Phật giáo này được truyền liên tục và không gián đoạn từ Đức Phật qua các bậc Đại Thành tựu giả tới chư Thượng sư quá khứ và hiện tại. Giáo lý Kim cương thừa dựa trên nền tảng Kinh thừa, cùng chung mục đích đạt đến giác ngộ tối thượng, nhưng khác nhau ở cách thức và phương pháp thực hành. Hành giả liên tục duy trì quán tưởng các hình ảnh Phật và biểu tượng giác ngộ, ví dụ như Phật Bản tôn, cảnh giới giác ngộ Mandala, để đạt được quan kiến thanh tịnh, đồng thời khơi dậy và trưởng dưỡng nguồn năng lượng vi tế của thân tâm vật lý nhằm thực chứng tự tính tâm tuyệt đối. Nhờ sử dụng các phương tiện thiện xảo như vậy, hành giả thực hành Kim cương thừa có thể đạt giác ngộ ngay trong một đời và trong giai đoạn chết, trung gian và tái sinh. Đây là đặc điểm độc đáo của giáo pháp Kim cương thừa. Mặc dù vậy, qua lịch sử phát triển lâu dài, các hệ thống giáo lý vẫn có sự giao thoa tích hợp. Bằng chứng là có nhiều nghi quỹ hay chân ngôn Mật thừa nằm trong hệ thống Kinh tạng Phật giáo còn được lưu trữ, bảo tồn cho đến ngày nay.

Sự khác biệt căn bản

Tất cả các phương pháp thực hành của Kinh thừa Phật giáo cũng như Kim cương thừa đều chú trọng đến sự tỉnh thức trong từng khoảng khắc. Hành giả phải luôn thiền định về vô thường, trưởng dưỡng tình yêu thương, lòng bi mẫn, tâm chí thành, thấu hiểu và tuân thủ quy luật nghiệp nhân quả.

Dù thực chứng Phật tâm bao la hơn vũ trụ

Vẫn tôn kính tuân theo luật nhân quả, nhỏ nhiệm như hạt bụi!

Kinh thừa dựa trên Nhân thừa để thực hành, không quán tự thân là Phật mà dựa nhiều vào Thân thô lậu và thực hành giác tỉnh. Hành giả Kinh thừa coi tất cả xúc tình tiêu cực tham, sân, si là những độc tố nên rèn luyện thân, khẩu, ý để thanh lọc các phiền não, chỉ thực hành trong lúc thức. Kết quả việc thực hành này phải trải qua nhiều kiếp, nhiều A tăng kỳ ki ếp mới đạt giác ngộ tối thượng.

Kim cương thừa dùng Quả thừa để thực hành, hành giả quán tự thân là Phật Bản tôn để thực chứng Thân, Khẩu, Ý giác ngộ. Phương pháp thực hành được áp dụng trong cả trạng thái thức, ngủ và mộng. Hành giả dùng thân vi tế bao gồm kinh mạch, luân xa và giọt minh điểm để thực hành và coi tất cả xúc tình tiêu cực là nguồn năng lượng sẵn có để tăng cường sức mạnh cho việc tu tập đạt thành tựu giác ngộ, hợp nhất hỷ lạc và tính không bất khả phân. Kết quả của việc thực hành đối với bậc thượng căn thì có thể giác ngộ ngay trong khoảnh khắc, một ngày, bậc trung căn là bảy ngày, còn hành giả thông thường có thể đạt giải thoát ngay trong một đời hoặc trong trạng thái bardo trung gian chết, trung ấm và tái sinh.

Để bước vào thực hành Kim cương thừa, hành giả cần tìm cầu bậc Thượng sư giác ngộ và đón nhận những giáo huấn khai thị cả về Kinh thừa và Mật thừa. Tùy theo nhân duyên và căn cơ của người đệ tử mà bậc Thượng sư có thể khai thị và trao truyền giáo pháp thông qua ba phương pháp dưới đây:

    - Khẩu truyền: bậc Thượng sư khẩu truyền trực tiếp giáo pháp từ Đức Phật, khai thị cho đệ tử về chân lý tuyệt đối và tương đối.

    - Truyền trao thông qua các biểu tượng giác ngộ: Đức Phật và các bậc Thượng sư trao truyền Phật pháp thông qua các phương tiện thiện xảo như cử chỉ, hình ảnh hoặc các biểu tượng. Ví dụ, khi đức Phật còn tại thế, trong một Pháp hội, Ngài giơ cành hoa sen. Khi thấy như vậy, Đức Ca Diếp mỉm cười và ngay khoảng khắc đó chứng ngộ được Phật tính. Khi truyền quán đỉnh, bậc Thượng sư sử dụng các pháp khí và biểu tượng khác nhau như bình quán đỉnh, hình ảnh Phật Bản tôn, Kinh điển, linh và chày kim cương… Qua việc tiếp xúc với các biểu tượng đó, đệ tử có thể nhận ra các phẩm chất giác ngộ.

    - Tâm truyền tâm: là phương pháp truyền trao đặc biệt từ tâm giác ngộ của Thượng Sự đến tâm của người đệ tử. Phương pháp này dành cho những đệ tử có đủ khả năng và căn cơ đã chín muồi, giúp đệ tử đó có thể đạt giác ngộ ngay trong khoảnh khắc.

Các giai đoạn thực hành

Khi thực hành Kim cương thừa, hành giả trước hết được xem như đã có nền tảng căn bản về thực hành Nguyên thủy Phật giáo và Đại thừa qua các pháp tu tập thiền quán về bản chất khổ vô thường của luân hồi, quy luật Nghiệp, phát triển năng lực thiền định, trưởng dưỡng Bồ đề tâm, thực hành Bồ tát đạo,… Để thực hành đúng pháp và đạt được thành tựu Mật thừa, hành giả cần tìm cầu quy y bậc Thượng sư đầy đủ phẩm chất giác ngộ thuộc một Truyền thừa không gián đoạn, thụ nhận giáo pháp khẩu truyền, quán đỉnh gia trì với từng pháp tu Bản tôn tương ứng, sau đó phát nguyện trì giữ giới Tam muội da, hoàn thiện Pháp tu Mở đầu nền tảng, viên mãn các pháp tu thuộc từng giai đoạn Phát triển rồi giai đoạn Thành tựu và cuối cùng là giáo pháp tối thượng Đại Thủ Ấn.

Mục đích thực hành của Giai đoạn phát triển nhằm chuyển hóa mọi nhận thức sai lầm về bản thân và môi trường. Hành giả quán tự thân là vị Phật Bản tôn để trải nghiệm ba phẩm chất giác ngộ Thân - Khẩu - Ý của Phật, với trí tuệ tính không, lòng kiêu hãnh Kim cương và sự hiểu rõ phương pháp thực hành. Kết quả sự thực hành là hành giả tịnh hóa vô số chướng ngại, tịnh hóa tứ sinh: noãn sinh, thai sinh, hóa sinh, thấp sinh, tích lũy vô số công đức, thành tựu giải thoát trong hiện đời hay chứng ngộ Báo thân Phật trong trạng thái thân Trung ấm. Vì lợi ích của hết thảy hữu tình, hành giả có thể tự tại lựa chọn nơi tái sinh và trở thành một bậc hóa thân chuyển thế.

Dựa trên nền tảng Giai đoạn Phát triển (quán tự thân là Phật), phương pháp thực hành của Giai đoạn Thành tựu là sử dụng Thân vi tế, kiểm soát kinh mạch năng lượng, luân xa và giọt minh điểm. Năng lượng của kinh mạch bên trái (sân giận) và kinh mạch bên phải (tham dục) được chuyển vào kinh mạch trung ương để trải nghiệm thực chứng bốn Đại lạc và Tính không. Giai đoạn này tạo nền tảng vững chắc cho con đường thực hành đạt đến Phật quả, hay chứng ngộ Tam thân, đồng thời tịnh hóa và giải thoát trong giai đoạn chết, trung gian và tái sinh.

Cuối cùng, thực chứng Đại Thủ Ấn không là gì khác mà là tự tính tâm sẵn có, hiện diện tự nhiên. Hành giả không bị chi phối theo vọng tưởng về quá khứ, hay dự đoán về tương lai mà an trú liên tục trong hiện tại bây giờ và ở đây, tươi mới, tỉnh thức, an lạc, quang minh với tự tính của thực tại tuyệt đối.

Kết quả của sự thực hành là hành giả có thể đạt được Trí tuệ của Hỷ lạc và Tính không bất khả phân, thành tựu giác ngộ ngay trong một đời hoặc một vài năm, phụ thuộc vào tâm chí thành vô ngã với Thượng sư. Nhờ đó hành giả có thể đạt được giải thoát trong Tam thân hoặc thân cầu vồng mà không bị trải qua trạng thái Bardo trung gian.

Sự tương đồng trong phương pháp thực hành Kinh thừa và Kim cương thừa

Tất cả các phương pháp thực hành của Kinh thừa Phật giáo cũng như Kim cương thừa đều chú trọng đến sự tỉnh thức trong từng khoảnh khắc. Hành giả phải luôn thiền định về vô thường, trưởng dưỡng tình yêu thương, lòng bi mẫn, tâm chí thành, thấu hiểu và tuân thủ quy luật nghiệp nhân quả.  

Dù thực chứng Phật tâm bao la hơn vũ trụ

Vẫn tôn kính tuân theo luật nhân quả,  nhỏ nhiệm như hạt bụi!

Kinh thừa dựa trên Nhân thừa để thực hành (không quán tự thân là Phật) mà dựa nhiều vào Thân thô lậu, và thực hành giác tỉnh. Hành giả Kinh thừa coi tất cả xúc tình tiêu cực tham, sân, si là những độc tố nên rèn luyện thân, khẩu, ý để thanh lọc các phiền não, chỉ thực hành trong lúc thức.  Kết quả việc thực hành này phải trải qua nhiều kiếp, nhiều a tăng kỳ kiếp mới đạt giác ngộ tối thượng. 

Kim cương thừa dùng Quả thừa để thực hành, hành giả quán tự thân là Phật Bản tôn để  thực chứng Thân, Khẩu, Ý giác ngộ. Phương pháp thực hành được áp dụng trong cả trạng thái thức, ngủ và mộng. Hành giả dùng thân vi tế bao gồm kinh mạch, luân xa và giọt minh điểm để thực hành. Hành giả coi tất cả xúc tình tiêu cực là nguồn năng lượng sẵn có để tăng cường sức mạnh cho việc tu tập đạt thành tựu giác ngộ, hợp nhất hỷ lạc và tính không bất khả phân. Kết quả của việc thực hành này với bậc thượng căn có thể giác ngộ ngay trong  khoảnh khắc, một ngày, bậc trung căn là bảy ngày còn hành giả thông thường có thể đạt giải thoát ngay trong một đời hoặc trong trạng thái Bardo trung gian chết, trung ấm và tái sinh. 

(Trích ấn phẩm “Hành trình liễu sinh thoát tử”, NXB Tôn giáo, 2014)