14. Mười Tông Phái Phật Giáo Ở Trung Hoa (Câu Xá Tông)

Câu Xá Tông
(Hay Hữu Tông)

I. DUYÊN KHỞI LẬP TÔNG  

Tông này thuộc về Tiểu thừa, phát xuất từ bộ luận Câu Xá của ngài Thế Thân. Bộ luận Câu Xá lại dựa theo ý nghĩa của bộ kinh Ðại Tỳ Bà Sa (Mahavibhasacastra) mà thành lập. Bộ luận Câu Xá được Ngài Trần Chân Ðế dịch và truyền sang Tàu rất sớm, nhưng về sau bị thất truyền. Trong giai đoạn đầu nầy, Câu Xá tông chưa thành một tông phái riêng biệt ở Trung Hoa. Chỉ đến khi ngài Huyền Trang đi thỉnh kinh ở Ấn Ðộ trở về, đem dịch lại bộ luận Câu Xá và đệ tử của Ngài là Ðại sư Phổ Quang dựa theo bộ luận nói trên mà làm ra bộ “Câu Xá thuật ký”, và ngài Pháp Bảo làm bộ “Câu Xá luận sớ” thì Câu Xá tông mới thành một tông và được thịnh hành ở Trung Hoa. Nhưng hết đời Ðường (từ đầu thế kỷ thứ VII đến cuối thế kỷ thứ IX) thì tông này lại dần dần suy tàn và nhường địa vị quan trọng cho những tông phái Ðại thừa khác, thích hợp với triết học và tâm lý của người Trung Hoa hơn.

II. TÔNG CHỈ VÀ GIÁO LÝ CĂN BẢN

1. Tông chỉ: Tông này chủ trương “ngã không pháp hữu”, nghĩa là không có thật ngã nhưng có thật pháp.

Ðối với các tông giáo khác thì chủ trương có một cái thật ngã, chủ tế thường nhất, một cái linh hồn trường tồn bất biến, mặc dù mọi sự vật đổi thay, sống hay chết. Theo Câu Xá tông thì một cái ngã như thế không thể có được, vì mọi sự vật trong vũ trụ, kể cả con người đều là giả hợp mà thành, chứ không có một vật gì đồng nhất và bất biến. Ðây cũng là chủ trương chung của các giáo phái khác trong Phật giáo. Ðiểm sai khác giữa Câu Xá tông với các tông phái khác là: Câu Xá tông thì chủ trương Pháp hữu, trong khi các giáo phái khác thì bảo rằng Pháp không. Pháp hữu, nghĩa là bản thể thật tại của các pháp, hay nói một cách dễ hiểu hơn, nguyên liệu sinh ra các sự vật trong vũ trụ, là thường có, là có thật. Thí dụ: Con người không có thật ngã, nhưng những nguyên liệu làm ra con người, như ngũ uẩn, tứ đại là thật có.  

2. Vũ trụ quan: Câu Xá tông phân biệt vũ trụ vạn hữu ra làm hữu vi pháp và vô vi pháp. Hữu vi pháp chỉ về hiện tượng trong hiện tượng giới, có sinh diệt, chuyển biến. Vô vi pháp chỉ về cảnh giới thường trụ, không sinh diệt, chuyển biến, cũng tức là chỉ về lý thể.  

Hữu vi pháp gồm có 72 món, và vô vi pháp gồm có 3 món, cộng tất cả là 75 món, hay 75 pháp.

ÐỒ BIỂU VỀ 75 PHÁP