Cẩm nang hộ niệm người lâm chung theo Truyền thừa Drukpa và Kim Cương thừa

Y cứ trên giáo pháp tu trì Đức Phật A Di Đà của Truyền thừa Drukpa

Lời nói đầu

Hộ niệm là một trong những việc từ bi và quan trọng bậc nhất mà ta có thể làm cho một con người. Theo truyền thừa Drukpa, giây phút lâm chung là thời khắc trọng yếu nhất của cả một kiếp sống: đó là lúc nghiệp của đời này khép lại và nghiệp của đời sau bắt đầu trổ quả. Một tâm an định, buông xả và hướng về Đức Phật A Di Đà trong khoảnh khắc ấy có thể thay đổi cả hành trình tái sinh của người ra đi.

Cẩm nang này được biên soạn y cứ trên giáo pháp tu trì Đức Phật A Di Đà do Đức Nhiếp Chính Vương Gyalwa Dokhampa truyền dạy, nhằm giúp các đạo hữu - kể cả những người ở nơi không có chư Tăng Ni bên cạnh - có thể đồng hành cùng người thân trong giờ phút cuối và trong bốn mươi chín ngày sau đó.

Phần I - Cái nhìn của truyền thừa Drukpa về sự chết

Theo giáo pháp, con người gồm hai phần: thân (vật chất) và tâm (dòng tâm thức). Khi chết, dòng tâm thức rời khỏi thân - tựa người lữ khách rời khỏi quán trọ - và tiếp tục hành trình của mình sang đời sau. Vì vậy, chết không phải là chấm dứt, mà là một sự chuyển tiếp. Mục đích của hộ niệm là giúp dòng tâm thức ấy đi về một cảnh giới an lành, lý tưởng nhất là Cõi Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà.

Đức Phật A Di Đà đã phát đại nguyện rằng ngay cả những người bình thường, chỉ cần hội đủ một vài điều kiện giản dị, cũng được Ngài tiếp dẫn về cõi của Ngài khi lìa đời. Bốn điều kiện ấy là: (1) tưởng nhớ Đức Phật A Di Đà và Cõi Cực Lạc; (2) tích lũy công đức và tịnh hóa lỗi lầm; (3) phát Bồ đề tâm - nguyện vì lợi ích muôn loài; (4) hồi hướng công đức cho tâm nguyện vãng sinh. Toàn bộ việc hộ niệm xoay quanh việc khơi dậy và nuôi dưỡng bốn điều này nơi người sắp ra đi.

Phần II - Trước khi lâm chung: chuẩn bị tâm cho người ra đi

Hai điều cốt yếu cần khơi dậy

1. Buông bỏ mọi bám chấp - với gia đình, tài sản, thân thể, danh tiếng. Nhẹ nhàng nhắc người ấy rằng cuộc đời như mộng huyễn này đang khép lại, và mọi thứ vốn không thể giữ.
2. Hướng tâm về Đức Phật A Di Đà - sám hối, tịnh hóa, và thành tâm dâng (cúng dường) tất cả những gì mình còn vương vấn lên Đức Phật, rồi phát nguyện vãng sinh Cõi Cực Lạc.

Nên nói gì, và không nên nói gì

• Tránh nói “Xin đừng đi, hãy ở lại với chúng con” - câu nói khiến người ấy thêm quyến luyến và đau khổ, trong khi họ không có lựa chọn.
• Thay vào đó có thể nói: “Ai rồi cũng sẽ ra đi; hôm nay là bác, rồi mai này chúng con cũng sẽ đi như vậy.” Lời ấy đặt người sắp đi vào dòng chảy chung của muôn loài, để họ thấy mình không đơn độc.
• Nhắc họ nhớ lại giáo pháp họ từng thực hành, và cùng họ tưởng nhớ Đức Phật A Di Đà.
• Giữ không gian yên tĩnh, trang nghiêm; tránh khóc than ồn ào ngay bên cạnh, tránh bàn chuyện tài sản, viện phí, hơn thua trước mặt người bệnh.

Sắp đặt trợ duyên

• Đặt trước mặt người bệnh một tôn ảnh hoặc tôn tượng Đức Phật A Di Đà (bằng vàng hay bằng giấy đều quý như nhau, vì ta cầu nguyện lên chính Đức Phật, không lên chất liệu).
• Có thể thắp đèn, dâng hoa, dâng nước; hướng về phương Tây nếu thuận tiện.
• Trì tụng nhẹ nhàng bên tai người bệnh chân ngôn của Đức Phật A Di Đà và Đức Quán Thế Âm.

Phần III - Giây phút lâm chung

Tiến trình tan rã (với cái chết tự nhiên)

Hiểu tiến trình này giúp người hộ niệm bình tĩnh và biết người ra đi đang trải qua điều gì:

• Địa đại tan: thân nặng nề, rã rời, không cử động được.
• Thủy đại tan: miệng và cổ họng khô, người bệnh thấy khát.
• Hỏa đại tan: hơi ấm rút dần, thân lạnh đi.
• Phong đại tan: hơi thở khó nhọc, thở ra dài mà khó hít vào; rồi hơi thở bên ngoài ngừng, nhưng hơi thở bên trong (tâm thức) còn lưu lại một thời gian.

Khi tâm lặng dần, các phiền não hòa tan: sân giận lắng vào tham ái, tham ái lắng vào vô minh, vô minh tan vào tự tính tâm. Chính khoảnh khắc ấy mở ra cơ hội giải thoát đầu tiên cho người đã thuần thục thiền định.

Việc người hộ niệm cần làm

• Giữ tâm mình an định; trì tụng đều, rõ, êm bên tai người ra đi.
• Nhắc (nếu họ còn nghe được): hãy buông bỏ, hãy nhớ Đức Phật A Di Đà, hãy nguyện về Cõi Cực Lạc.
• KHÔNG khóc thét, lay gọi, hay níu kéo - điều này có thể khuấy động tâm người ra đi đúng vào lúc cần an tĩnh nhất.

Phần IV - Sau khi tắt thở: những giờ và ngày đầu

• Trong truyền thống Himalaya, nên để thi thể được yên tĩnh, hạn chế di chuyển hay đụng chạm tùy tiện trong khoảng thời gian đầu sau khi tắt thở, để tâm thức không bị xáo động.
• Nếu cần chạm vào thân, theo lời dạy, nên chạm nhẹ vào đỉnh đầu trước tiên - như một cách nhắc hướng cho tâm thức đi lên, thoát ra qua khe mở cao quý nhất, thay vì lạc xuống những lối thấp.
• Tiếp tục trì tụng chân ngôn Đức Phật A Di Đà và đọc lời nguyện vãng sinh bên cạnh người đã khuất.
• Cầu nguyện cho người mất sáu thời mỗi ngày trong ba ngày rưỡi đầu tiên - giai đoạn người mất thường chưa nhận ra mình đã chết và đang rất bơ vơ.

Trong cõi trung ấm, người mất nghe được lời người sống, thậm chí cảm nhận được tâm niệm của người sống; hễ nghĩ tới đâu là thấy mình ở đó. Vì vậy, tâm thành và sự an tĩnh của người hộ niệm là trợ duyên trực tiếp cho họ.

Phần VI - Bốn mươi chín ngày: đồng hành trong trung ấm

Sau khi tắt thở, người mất bước vào giai đoạn thân trung ấm, kéo dài cho tới khi tái sinh - thường trong vòng bốn mươi chín ngày. Đây là thời gian lời cầu nguyện của người ở lại có thể trở thành sợi dây cứu sinh thật sự.

• Cứ sau mỗi bảy ngày, người mất lại trải qua một “cái chết nhỏ” trong trung ấm - đó là lý do truyền thống cầu nguyện theo chu kỳ bảy ngày (thất tuần).
• Nên cầu nguyện và hồi hướng mỗi ngày cho người mất cho đến hết bốn mươi chín ngày; ít nhất cũng nên duy trì trong ba tuần đầu.
• Mỗi lần cầu nguyện, nhắc danh hiệu Đức Phật A Di Đà, đọc lời nguyện vãng sinh, và hồi hướng công đức cho người mất được vãng sinh Cõi Cực Lạc.
• Nếu có điều kiện, thỉnh chư Tăng Ni hoặc một vị Lama của truyền thừa thực hiện các nghi quỹ cầu siêu phù hợp (theo luận giải chiêm tinh, nếu có).

Phần VII - Những việc lợi ích cho người đã khuất

Bên cạnh cầu nguyện, hãy làm các thiện hạnh rồi hồi hướng công đức cho người mất. Theo luật nhân quả, mỗi thiện hạnh đều là một ngọn đèn soi đường cho họ:

• Bố thí thức ăn cho người nghèo và các loài vật - cứu lấy sự sống là công đức lớn.
• Phóng sinh, cứu mạng chúng sinh sắp bị giết hại.
• Xây cầu, làm đường, giúp bệnh viện, trồng cây, giúp đỡ người già yếu.
• Cúng dường Tam Bảo, ấn tống kinh sách, dâng đèn.

Phần VIII - Các chân ngôn và lời nguyện thiết yếu

Chân ngôn Đức Phật A Di Đà

OM AMI DEWA HRIH

Chân ngôn của Đức Phật A Di Đà - trì để hướng tâm người mất về Cõi Cực Lạc.

Chân ngôn Đức Quán Thế Âm (Lục Tự Đại Minh)

OM MANI PADME HUM

Chân ngôn của lòng đại bi - phổ biến nhất, ai cũng có thể trì để hộ niệm và hồi hướng.

Lời nguyện vãng sinh Cõi Cực Lạc

Đây là cốt tủy của việc hộ niệm theo pháp tu A Di Đà. Hãy đọc trọn vẹn Lời nguyện vãng sinh Cõi Cực Lạc (Tâm nguyện vãng sinh Cõi Cực Lạc của Đức Karma Chagme/Raga Asey) bên cạnh người sắp lâm chung và trong suốt 49 ngày. Toàn văn lời nguyện - gồm nguyên văn tiếng Tạng, phiên âm và bản dịch tiếng Việt - được in trong Phần 5 của sách "Mỉm cười bước qua cửa tử", hoặc trong Nghi quỹ tu trì A Di Đà của Truyền thừa.

Khi tụng, đọc với giai điệu du dương, lòng hướng về phương Tây, thành tâm tưởng nhớ Đức Phật A Di Đà và Cõi Cực Lạc.

Phần IX - Bảng kiểm hộ niệm theo mốc thời gian

Khi người thân nguy kịch

• Sắp đặt tôn ảnh/tượng Đức Phật A Di Đà; thắp đèn, giữ không gian yên tĩnh, trang nghiêm.
• Nhắc người bệnh buông bỏ và hướng tâm về Đức Phật A Di Đà; nói lời an ủi đúng cách.
• Trì chân ngôn nhẹ nhàng bên tai; bắt đầu đọc lời nguyện vãng sinh.

Trong và ngay sau giây phút tắt thở

• Giữ tâm an định, không khóc thét hay lay gọi.
• Hạn chế di chuyển/đụng chạm thi thể; nếu cần, chạm đỉnh đầu trước.
• Tiếp tục trì chân ngôn và đọc lời nguyện.
• Liên hệ vị Lama/nhà chiêm tinh củaTtruyền thừa; chuẩn bị sẵn thông tin ở Phần V.

Ba ngày rưỡi đầu

• Cầu nguyện sáu thời mỗi ngày; duy trì sự an tĩnh quanh nơi quàn.

Đến 49 ngày

• Cầu nguyện và hồi hướng mỗi ngày; chú trọng các mốc thất tuần (mỗi 7 ngày).
• Làm các thiện hạnh (Phần VII) và hồi hướng cho người mất.
• Giữ tang lễ giản dị, đặt trọng tâm vào tâm thành, không phô trương.

Phần X - Lưu ý quan trọng

• Cẩm nang này trợ duyên cho việc hộ niệm, không thay thế sự hướng dẫn trực tiếp của một vị Thầy đủ phẩm hạnh trong truyền thừa Drukpa.
• Các phép tính chiêm tinh tử và các nghi quỹ cần quán đỉnh/khẩu truyền (phowa, nghi quỹ bản tôn, cầu siêu) phải do bậc Thầy đủ tư cách thực hiện; xin giữ đúng giới nguyện (samaya) của Truyền thừa.
• Phần Kinh Thừa - tưởng nhớ Đức Phật A Di Đà, trì chân ngôn, đọc lời nguyện vãng sinh, cúng dường và hồi hướng - thì mọi đạo hữu đều có thể thực hành, ở bất cứ đâu, và đều mang lại lợi ích.
• Trên hết, điều quý nhất ta trao cho người ra đi là một tâm an tĩnh, từ bi và một niềm tin vững chắc nơi Đức Phật A Di Đà.

Nguyện cho tất cả những ai sắp lìa đời

đều được Đức Phật A Di Đà tiếp dẫn,

an nhiên bước qua cửa tử, vãng sinh Cõi Cực Lạc.