Nhà Con Phạm Trùng Tang, Giải Thế Nào Ạ?

Đây có lẽ là câu hỏi được mang đến cửa chùa nhiều nhất trong những ngày tang. Người hỏi thường vừa mất cha, mất mẹ, mất chồng, mất vợ. Trong tay còn tờ giấy ai đó bấm hộ, ghi mấy chữ trùng tang ngày, tam xa. Người ta không hỏi vì tò mò. Người ta hỏi vì sợ - sợ trong nhà sẽ còn người nữa nằm xuống.

Nỗi sợ ấy là thật, và đáng được đối xử tử tế. Bài viết này không nhằm bảo ai đó rằng họ đang mê tín. Bài viết này chỉ xin trình bày: nhà Phật nhìn việc này thế nào, và nếu theo nhà Phật thì việc cần làm là gì.

Trùng tang đến từ đâu

Phép bấm cung mười hai địa chi - nam khởi Dần đếm thuận, nữ khởi Thân đếm nghịch, rồi xem tuổi, tháng, ngày, giờ rơi vào nhập mộ, thiên di hay trùng tang - được chép trong Tam giáo Chính Hội, một sách thuật số Trung Hoa. Nó thuộc dòng lý số can chi, cùng họ với xem ngày, xem hướng, xem tuổi làm nhà.

Điều cần nói rõ là: không có bộ kinh Phật nào dạy phép này. Không có trong kinh tạng Pāli, không có trong kinh điển Đại thừa, không có trong tantra Kim Cương thừa. Đức Phật không giảng về thần trùng. Trong suốt bốn mươi lăm năm thuyết pháp, Ngài chưa một lần dạy rằng người chết vào giờ xấu sẽ quay về bắt con cháu.

Việc bấm cung được đưa vào chùa Việt qua con đường văn hóa, không phải qua con đường giáo pháp. Nó ở đó lâu đến mức nhiều người tưởng là của nhà Phật. Nhưng nó không phải.

Tham khảo phần mềm tra cứu tang lễ - Bấm cung: Nhập mộ · Thiên di · Trùng tang

Vì sao trong một nhà lại có tang liên tiếp

Phải thành thật: hiện tượng ấy có thật. Nhiều gia đình quả thực chịu hai, ba cái tang trong vòng vài năm. Người xưa quan sát thấy điều đó, không bịa ra. Chỉ có phần giải thích nguyên nhân là chỗ Phật giáo nhìn khác.

Trong một gia đình, ông bà thường cùng một lứa tuổi, cùng sống một nếp sống, cùng chịu một môi trường, cùng mang những bệnh nền của tuổi già. Người bạn đời còn lại, sau cú sốc mất mát, thường suy sụp rất nhanh - y học hiện đại ghi nhận rõ rệt rằng nguy cơ tử vong của người goá tăng lên đáng kể trong năm đầu sau tang. Thêm vào đó là những tháng con cháu kiệt sức vì lo tang, ăn ngủ thất thường, bỏ bê thuốc men, đi lại nhiều. Rồi cả cái tâm lý phập phồng chờ đợi tai họa, tự nó cũng bào mòn sức khỏe người ta.

Nhà Phật gọi chung những thứ ấy là nghiệp và duyên. Cái chết nối tiếp, nếu có, là kết quả của vô số điều kiện chằng chịt - thân thể, tuổi tác, tâm lý, hoàn cảnh, và nghiệp riêng của từng người. Nó không phải do người vừa mất “về bắt”.

Và đây là chỗ mấu chốt, xin nói cho rõ ràng: theo Phật giáo, cha mẹ ông bà vừa nằm xuống không có khả năng, và cũng không có ý muốn, làm hại con cháu mình.

Người vừa mất đang ở đâu, và đang cần gì

Kim Cương thừa mô tả rất kỹ giai đoạn này. Sau khi tắt thở, thần thức đi vào thân trung ấm (bardo) - một trạng thái hoang mang, chao đảo, không còn thân xác để nương, không phân biệt được đâu là thật đâu là cảnh hiện của tâm mình. Người mất trong giai đoạn ấy giống một người đi lạc trong đêm hơn là một thế lực đáng sợ. Kinh nghiệm của họ nhạy bén gấp nhiều lần lúc còn sống: tiếng khóc than, cãi vã chia chác, sự sợ hãi ghê tởm của người thân - họ cảm nhận được hết, và nó làm họ thêm bấn loạn.

Cho nên hãy thử hình dung lại toàn bộ tình huống. Cha vừa mất. Ông đang bơ vơ. Còn ở nhà, con cháu đang bàn nhau tìm thầy để trấn, để nhốt, để gửi vong đi chỗ khác cho khỏi về.

Đó là bi kịch của khái niệm trùng tang: nó biến người thân yêu nhất thành mối đe dọa, đúng vào lúc người ấy cần được thương nhất.

Nhà Phật đề nghị đảo ngược hoàn toàn: không phải trấn, mà là độ. Không phải chặn người mất lại, mà là tiễn người mất đi cho trọn.

Kim Cương thừa nói gì

Có một điều thú vị nên biết: Chiêm tinh Kim Cương Thừa cũng có phép tính sau khi chết, gọi là gshin rtsis - tử toán. Nó thuộc nhánh “hắc toán”, vốn có từ hệ can chi ngũ hành, nên là chút liên hệ xa của phép bấm cung nước ta. Trong đó có cả mục ro zlos pa - nguy cơ cái chết lặp lại trong nhà, và shi mig - “con mắt tử”, cùng những cách chặn tai họa nối tiếp có thể làm tuyệt một dòng họ. Vị lama chiêm tinh sẽ định giờ và hướng đưa quan tài, dặn người tuổi nào nên tránh mặt lúc di quan.

Nghĩa là Kim Cương thừa không hề chê cười những tính toán kiểu này. Truyền thống ấy hiểu rất rõ nhu cầu an tâm của con người.

Nhưng các bậc thầy Mật thừa xếp toàn bộ phần đó vào thế gian pháp - phương tiện xoa dịu người sống, không phải Phật pháp cốt tủy. Khi thực sự bắt tay vào việc, cái được coi trọng là chuyện khác hẳn:

• Ngay khi vừa mất. Phowa - pháp chuyển di thần thức, đưa tâm thức người mất hướng thẳng về cõi Phật, do vị thầy có kinh nghiệm thực hiện, tốt nhất là trước khi động chạm vào thi thể. Đây là việc quan trọng bậc nhất. Giữ không khí quanh người mất yên tĩnh, hạn chế khóc lóc níu kéo bên tai.
• Trong bốn mươi chín ngày. Đọc Bardo Thödol khai thị cho thần thức qua từng chặng trung ấm. Nghi Jangchok - triệu thỉnh thần thức về, tịnh hóa, rồi đốt thẻ tên để người mất buông được chỗ bám víu cuối cùng. Nghi Lễ Jangwa - Tịnh trừ ác đạo, bộ nghi quỹ tang lễ kinh điển nhất của Kim Cương thừa. Trì Bách tự minh chú Kim Cương Tát Đỏa, chân ngôn Vãng sinh, danh hiệu Phật A Di Đà. Cúng sur - khói thực phẩm cho thân trung ấm, làm mỗi ngày.
• Việc làm của người sống. Phóng sinh, cúng dường, in kinh, giúp người khó, rồi hồi hướng công đức ấy cho người mất. Điều này không phải hình thức. Trong bốn mươi chín ngày, thiện nghiệp mà thân nhân tạo được và thành tâm hồi hướng có thể trợ duyên thật sự cho người đi.

Ở Mật tông Đông Á còn một pháp rất phổ biến trong tang lễ: Quang minh chân ngôn trì vào cát rồi rải lên thi thể hoặc mộ phần, theo Kinh Bất Không Quyến Sách Tỳ Lô Giá Na Phật Đại Quán Đỉnh Quang Chân Ngôn.

Xin để ý một điều xuyên suốt danh sách trên: không có một pháp nào nhằm chặn người mất lại. Tất cả đều nhằm giúp người ấy đi cho nhẹ.

Một ví dụ rất gọn: bức thangka hộ trì Văn Thù

Trong nhà người Himalaya thường có một bức tranh treo trên cửa ra vào, gọi là Srid pa ho. Chính giữa là con rùa vàng khổng lồ nằm ngửa; trên bụng nó là mười hai con giáp, chín ô ma phương, tám quẻ, phía dưới là tám hành tinh; xung quanh là các ấn triện và chân ngôn hộ trì. Tên đầy đủ của bức tranh có nghĩa là ngăn tai họa từ mọi phương.

Nói cho đúng thì đây chính là bản trấn yểm theo truyền thống vùng Himalaya mà ta quen gọi là hóa giải. Cùng một nhu cầu, cùng một hạng mục.

Nhưng xin để ý xem ai ngồi trên đỉnh bức tranh: Bồ tát Văn Thù, tay cầm thanh gươm trí tuệ. Theo truyền thuyết, con rùa ấy vốn là hóa thân của Ngài, và toàn bộ cuốn lịch số khắc trên lưng nó cũng do chính Ngài viết ra. Nghĩa là truyền thống vùng Himalaya không đặt phép tính ngang hàng với Phật pháp - họ đặt nó bên dưới trí tuệ, như một thứ do trí tuệ sinh ra và phải quay về phục vụ trí tuệ.

Đó là toàn bộ ranh giới, gói trong một bức tranh.

Phần con rùa và những con số là thế gian pháp: nó làm dịu lòng người sống, giúp gia đình bớt nơm nớp, ăn ngủ được, chăm nhau tử tế hơn. Từng ấy đã là ích lợi thật, không cần thổi phồng. Nhưng nó không cắt được nghiệp, và nó cũng gần như không làm gì được cho người đã khuất - bức tranh là để cho ngôi nhà, không phải để cho hương linh.

Phần thanh gươm mới là chỗ đi theo người mất. Thân trung ấm là trạng thái vô minh áp đảo, hoang mang không nhận ra đâu là thật; mà Văn Thù chính là đối trị của vô minh, và ở dạng phẫn nộ, Ngài hiện thành Yamantaka - vị hàng phục Diêm Vương, tức hàng phục chính cái chết. Trì Om Ah Ra Pa Tsa Na Dhih trong bốn mươi chín ngày rồi hồi hướng, đó mới là món gửi theo được.

Cho nên: treo bức Sipaho mà không tụng niệm gì, là mới nhận có nửa phần dưới của bức tranh. Phần trên, chỗ có thanh gươm, vẫn để không.

Vậy còn việc gửi vong lên chùa

Nhiều gia đình phạm trùng tang được khuyên đem bài vị gửi lên chùa để “nhốt vong” cho hết hạn ba năm. Xin nói cho tường tận, vì đây là chỗ dễ hiểu lầm nhất.

Gửi hương linh lên chùa là việc tốt - nếu hiểu đúng. Cái tốt nằm ở chỗ hương linh được nghe kinh mỗi ngày, được nương công đức của đại chúng, được con cháu lên thăm và tụng niệm đều đặn. Đó là gửi gắm, không phải giam giữ. Chùa là nơi nương tựa, không phải nhà tù.

Nếu gửi với tâm “cho nó khỏi về nhà mình”, thì hình thức vẫn thế mà tâm đã lệch. Người mất chẳng bị nhốt được, còn người sống thì tiếp tục sống trong sợ hãi suốt ba năm.

Còn những cách như rải bài tổ tôm quanh quan tài, đóng cọc tre trên mộ, buộc gà đen, luyện cóc vàng - đó là phương thuật dân gian, không thuộc Phật giáo, và cũng không có trong Kim Cương thừa. Nhà chùa không cấm, nhưng cũng không dạy.

Nếu gia đình đang bối rối, xin làm mấy việc này

Bấm cung ra kết quả gì cũng vậy, việc cần làm không đổi.

• Lo tang cho tử tế và giữ hòa khí. Đừng để anh em bất hòa trước linh cữu. Điều làm gia đạo suy vi nhanh nhất không phải thần trùng, mà là chia rẽ.
• Tụng kinh, niệm Phật đều đặn trong bốn mươi chín ngày. Kinh Địa Tạng, kinh A Di Đà, chú Vãng sinh, hoặc danh hiệu Phật - chọn một pháp và giữ cho bền. Con cháu tự tụng còn quý hơn thuê người tụng.
• Làm phúc rồi hồi hướng. Phóng sinh, cúng dường, giúp một người đang khó. Đây là món quà thật sự gửi theo người mất.
• Ăn chay, giữ giới trong thời gian tang. Đừng sát sinh làm cỗ linh đình để cúng người mất - điều đó làm nặng thêm chứ không nhẹ đi.
• Giữ sức khỏe cho người sống. Nhắc ông bà, cha mẹ còn lại ăn ngủ đủ, uống thuốc đều, đi khám nếu thấy mệt. Đây là việc thiết thực nhất để không có cái tang thứ hai - thiết thực hơn mọi lá bùa.
• Và thôi đếm ngày. Ba năm sống trong nơm nớp là ba năm bị lấy mất.

Lời sau cùng

Hiếu thảo không nằm ở chỗ tìm được thầy cao tay. Hiếu thảo nằm ở chỗ con cháu tụng cho cha mẹ một thời kinh, làm cho cha mẹ một việc phúc, và sống với nhau cho thuận hòa để cha mẹ yên lòng mà đi.

Người vừa nằm xuống trong nhà không phải là mối nguy cần trấn áp. Đó vẫn là cha, là mẹ, là người thương mình nhất trên đời. Bây giờ họ đang đi một quãng đường tối, và điều duy nhất họ cần là được tiễn bằng tấm lòng chứ không phải bị chặn bằng nỗi sợ.

Nếu bấm cung ra nhập mộ, xin mừng mà lo tang cho chu đáo.

Nếu bấm ra trùng tang, cũng xin cứ lo tang cho chu đáo - y như vậy.

Nam mô A Di Đà Phật.

Lưu ý: Bài viết trình bày quan điểm Phật giáo và Kim Cương thừa về một tập tục dân gian, để bạn đọc tham khảo và tự cân nhắc. Nhà chùa không phủ nhận tín ngưỡng của ai, chỉ mong người trong cơn tang chế bớt đi được một phần lo sợ không cần thiết.