Tu từ gốc

Bấy giờ có một vị Khất Sĩ trẻ tuổi, với bản tính ngu si, chất trực thô lỗ, và chưa hiểu Pháp yếu. Lại nữa, tính dục của ông ta rất hẫy hừng, và chẳng thể kiềm chế bản thân. Do bởi việc này mà ông ta khởi sinh phiền não, không thể định tâm tu tập được.

Có một ngày, vị Khất Sĩ ấy ngồi xuống và nghĩ thầm:

"Mình phải cắt bỏ nam căn thì sau đó tâm sẽ thanh tịnh và mới có thể thấy dấu Đạo."

Và thế là, vị Khất Sĩ ấy liền đến nhà của một thí chủ nọ và hỏi mượn cái rìu. Sau đó, ngài trở về phòng và đóng cửa lại, rồi cởi y phục ra, ngồi trên một tấm ván, và muốn chặt đứt nam căn của mình.

Vị Khất Sĩ ấy lại nghĩ:

"Do cái nam căn này mà khiến mình phải khốn khổ, trải qua vô số kiếp sinh tử, thọ khổ ở ba đường ác, và luân hồi trong sáu đường. Tất cả đều do sắc dục. Nếu cắt bỏ nam căn thì sẽ không còn nhân duyên của luân hồi và chắc sẽ đắc Đạo".

Đức Phật biết do bởi ý niệm ngu si của ông ta nên mới làm như thế. Ngài đã chẳng biết rằng, tu hành cần phải chế phục tâm. Tâm là nguồn gốc. Vị Khất Sĩ ấy đã chẳng biết rằng, nếu đoạn nam căn thì sẽ có thể bị chết, tự hại chính mình, và sẽ đọa đường ác để chịu mãi đau đớn.

Bấy giờ Thế Tôn tiến vào phòng và liền hỏi vị Khất Sĩ rằng:

"Ông đang muốn làm gì?"

Khi ấy vị Khất Sĩ liền vội bỏ rìu xuống, mặc y phục vào, rồi đỉnh lễ Phật và kể lại sự việc của mình:

"Thưa Thế Tôn! Con học Đạo đã lâu rồi, nhưng vẫn chưa đắc Đạo. Mỗi lần ngồi thiền để tư duy về Đạo thì bị sắc dục che phủ và dương khí cực thịnh. Tuy mắt đã nhắm nhưng trong lòng mê muội và chẳng hiểu Đạo lý của trời đất. Sau đó con suy xét lại và ăn năn tự trách, rằng việc này đều là do sắc dục. Thế là con đã đi mượn một cái rìu và muốn chặt đứt nam căn của mình".

Phật bảo vị Khất Sĩ đó rằng:

"Sao ông quá si mê và chẳng hiểu Đạo lý như thế? Nếu ai muốn cầu Đạo, trước tiên hãy đoạn trừ si mê của mình, rồi sau đó hãy chế phục tâm. Tâm là nguồn gốc của thiện ác. Cho nên những ai muốn đoạn trừ gốc của tâm, trước tiên hãy chế phục tâm của mình. Khi tâm an định và ý liễu giải, sau đó họ sẽ đắc Đạo."

Lúc bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

"Trước đoạn tâm tham ái

Kiêu mạn và tà kiến

Diệt sạch mọi kết sử

Đó là thượng Đạo Nhân"

Phật bảo vị Khất Sĩ đó rằng:

"Trong Mười Hai Nhân Duyên, vô minh là gốc. Vô minh ngu si là gốc của mọi tội ác. Bậc trí tu hành ở gốc. Trước tiên hãy đoạn trừ vô minh ngu si, rồi sau đó ý sẽ định."

Khi Phật nói lời ấy xong, vị Khất Sĩ cảm thấy xấu hổ và liền ăn năn tự trách:

"Thưa Thế Tôn! Bấy lâu nay con bị ngu si làm mê muội và chẳng hiểu Phật Pháp, nên mới đến nông nỗi như thế. Hôm nay con nghe được lời dạy của Phật, thật là vi diệu thay!".

Ngay sau đó, ngài tu tập chính định, nội tâm tư duy, và quán hơi thở ra vào. Khi đã chế ngự tâm, điều phục các căn, và lấp kín mọi dục niệm, ý của ngài liền được chuyên nhất và ở trước Đức Phật mà thành bậc Ứng Chân.

(Nguồn: Kinh Pháp cú thí dụ

Hán dịch: Pháp sư Pháp Cự và Pháp Lập

Việt dịch: Nguyên Thuận)