Đường Về - Tản văn mùa Vu Lan

Có những con đường người ta đi mất mười lăm năm, chỉ để quay về đúng chỗ mình đã đứng buổi ban đầu.

Mười lăm năm trước, ông Tâm Quy tìm về Tây Thiên. Ngày ấy ông chưa có cái pháp danh này.

Không phải để tìm đạo. Chỉ vì lúc ấy công việc đổ, bạn bè tan, và ông không còn chỗ nào để đi. Có những chuyến đi bắt đầu bằng khát vọng. Chuyến ấy của ông bắt đầu bằng sự cùng đường.

Rồi Đại Bảo Tháp Mandala hiện ra dưới chân núi, giữa một vùng xanh thẫm của rừng. Trắng. Cao. Tĩnh. Như một dấu lặng ai đó đặt vào giữa bản nhạc ồn ào của đời ông.

Ông đứng đó rất lâu, nhìn những vòng kinh luân trở đều dưới bàn tay người hành hương: tiếng gỗ nghiến vào gỗ, trầm và tròn, như tiếng một cối xay rất cũ đang xay mịn từng nỗi buồn. Và lần đầu tiên sau nhiều tháng, ông thấy mình thở được.

Trong bảo tháp có một vị sư thầy ngồi lần tràng hạt. Phật tử quen gọi bằng hai tiếng thân thương: Sư già. Khi ấy Sư già còn chưa đến bốn mươi. Cái tên gọi ấy không nói về tuổi tác, mà nói về sự vững chãi của một người đã ngồi lại rất lâu ở một chỗ - lâu đến mức núi cũng phải quen mặt.

Sư già không hỏi ông là ai, từ đâu tới, vì sao mắt đỏ. Sư già chỉ rót cho ông một chén nước, rồi ngồi im bên cạnh cho đến khi ông tự kể hết. Có những lúc, thứ cứu được một con người không phải là lời khuyên, mà là một người chịu ngồi im đủ lâu.

Sư già là một trong những người đầu tiên dắt ông vào Phật Pháp. Dạy ông cách chắp tay. Dạy ông nhiễu tháp. Đặt cho ông pháp danh Tâm Quy. Và dặn ba điều - ngắn đến mức lúc ấy ông thấy hơi thất vọng:

Mỗi ngày ngồi xuống, dù chỉ mười phút.

Còn cha còn mẹ thì về mà thương, đừng để thương một cái bàn thờ.

Pháp không phải để sưu tầm. Pháp là để trả ơn.

Hôm tiễn ông ra về, Sư già chỉ tay lên ngôi tháp trắng sau lưng:

- Chú đứng ở đây thì chú đã có một cội rồi. Cây có cội, nước có nguồn. Đi đâu rồi cũng phải nhớ đường về, chú Tâm Quy ạ.

Ông vâng. Ông vái ba vái. Rồi ông đi.

Ông đi mười lăm năm.

***

Mười lăm năm ấy, nếu đong đếm bằng những thứ đếm được, thì phải nói là ông giàu.

Bốn mươi hai cuốn sổ ghi chép pháp thoại. Mười một chuỗi hạt. Bốn tấm hộ chiếu đóng dấu Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Myanmar. Sáu ổ cứng lưu pháp âm. Hai cái điện thoại chỉ để giữ ảnh chụp cùng các bậc thầy.

Bạn bè gọi vui ông là "người đi chợ Pháp". Ông đi qua các pháp môn như người ta đi qua những gian hàng trong siêu thị: cầm lên, ngắm nghía, so sánh, bỏ vào giỏ. Nghe nói pháp này linh nghiệm - mua. Nghe nói pháp kia mau chứng - bỏ hết, chạy theo. Ông sưu tầm Pháp như người ta sưu tầm tem: đủ bộ thì mừng, thiếu một con thì mất ngủ.

Chỉ có điều, tem thì để ngắm. Còn Pháp là để sống.

Lỗi không nằm ở những pháp môn ông đã đi qua. Pháp môn nào cũng là thuyền, thuyền nào cũng đưa được người sang sông. Lỗi nằm ở người cứ mải đổi thuyền mà chưa một lần chịu rời bến.

Cái giỏ của ông mỗi ngày một đầy. Đầy đến mức ông không còn tay nào để cầm thêm gì nữa - kể cả tay của mẹ mình.

Ba điều sư già dặn, ông quên cả ba.

***

Mẹ ông, bà Sim, ở lại làng, dưới chân một quả đồi cọ.

Bà chẳng có gì cả. Một bàn thờ gỗ mít đã lên nước đen bóng. Một bát hương. Một chuỗi tràng hạt mòn vẹt, có hạt nứt, bà lấy chỉ khâu lại. Và một câu - chỉ một câu thôi - bà niệm suốt bốn mươi năm:

Nam mô A Di Đà Phật.

Bà có quyển vở học trò cũ, mỗi tối gạch một nét. Quyển vở dày lên chậm rãi, đều đặn, như đất bồi ven sông. Không ai nhìn thấy đất bồi bao giờ. Người ta chỉ thấy, một ngày kia, bờ đã rộng ra.

Mỗi lần ông về, bà đều hỏi một câu:

- Bao giờ con đưa mẹ về Bảo Tháp Tây Thiên?

Bà nghe nói ở đấy có ngôi bảo tháp lớn lắm, trắng lắm, có những vòng kinh luân quay được. Bà chỉ muốn được sờ tay vào một vòng kinh luân. Một lần thôi.

Bà không biết rằng chính dưới chân ngôi tháp ấy, con trai bà đã quỳ xuống nhận pháp danh.

Và lần nào ông cũng trả lời bằng đúng ba chữ: Sang năm, mẹ ạ.

Sang năm con bận nhập thất. Sang năm con đi xa. Sang năm mẹ khỏe hơn đã.

Ông nói "sang năm" mười lăm lần. Mười lăm cái sang năm, xếp lại, vừa đúng mười lăm năm.

Rồi một mùa đông, khi ông đang ngồi giữa hàng nghìn người ở xứ người, điện thoại tắt vì "kỳ nhập thất im lặng", thì ở làng, bà Sim đặt tràng hạt xuống chiếu, gạch nốt một nét vào quyển vở, rồi nằm xuống và không dậy nữa.

Nét ấy chỉ có một nửa.

Cả một đời người mẹ, cuối cùng, khép lại ở một nét bút chưa kịp đưa hết.

***

Mùa Vu Lan năm nay, ông trở lại.

Không đi theo đoàn nào. Không đăng ký khóa nào. Không mang máy ảnh. Trong cái túi vải bạc màu chỉ có ba thứ: tấm ảnh của mẹ, chuỗi hạt gỗ khâu chỉ, và quyển vở học trò.

Tháng Bảy, trời mưa. Thứ mưa mỏng như khói, không đủ ướt áo nhưng đủ làm lòng người chùng xuống. Cờ ngũ sắc ướt nước, bay nặng. Mùi trầm quyện vào mùi đất ẩm. Tiếng chuông rơi từng tiếng một xuống khoảng sân đầy người.

Ở lối vào, một cô bé áo lam bưng rổ hoa hồng:

- Bác ơi, mẹ bác còn hay mất ạ?

Mười lăm năm, ông giảng được cho người khác nghe về vô thường. Vậy mà câu hỏi giản dị nhất trần đời này, ông không trả lời nổi.

Cuối cùng ông nghe tiếng mình, khàn đặc: "Cho bác bông trắng".

Bông hồng trắng cài lên ngực áo. Nhẹ như một chiếc lá. Nặng như cả một quả núi.

Ông đi nhiễu quanh bảo tháp. Đưa tay chạm vào vòng kinh luân và đẩy. Nó quay, kêu một tiếng khẽ, trầm, tròn - đúng cái tiếng ông đã nghe mười lăm năm trước. Mười lăm năm, tiếng ấy không đổi. Chỉ có ông là đã đi hết một vòng đời rồi mới quay lại đứng đúng chỗ cũ.

Ông đi vòng thứ hai. Vòng thứ ba. Mỗi vòng, ông bỏ xuống một thứ.

Bỏ cái ý nghĩ rằng mình hiểu đạo hơn mẹ.

Bỏ cái kiêu hãnh vì đã đi được nhiều nơi.

Bỏ nỗi bực dọc mỗi lần mẹ hỏi lại câu cũ.

Bỏ ý nghĩ rằng có pháp môn nào nhanh hơn, cao hơn câu sáu chữ mẹ ông niệm bốn mươi năm trên chiếc chiếu rách.

Đến một vòng, ông không còn gì để bỏ nữa. Chỉ còn lại một người đàn ông đứng tuổi, ướt mưa, ngực cài bông hồng trắng, tay nắm chặt một chuỗi hạt có hạt nứt khâu bằng chỉ.

Ông dừng lại. Lấy ảnh mẹ ra, áp vào lòng bàn tay, rồi đặt bàn tay ấy lên vòng kinh luân và đẩy.

- Mẹ ơi, con đưa mẹ về đến nơi rồi.

Ông muộn mười lăm năm. Nhưng ông đã đến.

***

Chiều, đại lễ Vu Lan.

Đèn hoa đăng thắp lên, trôi thành từng vệt sáng nhỏ trong sương núi. Trong không khí trầm lắng của ngày rằm, khi tiếng chuông ngân hòa vào lời kinh Vu Lan Bồn dâng lên từ hàng nghìn lồng ngực, ông ngẩng lên - và bắt gặp ánh mắt hiền từ của vị Sư già năm ấy.

Sư già nay đã gần năm mươi. Trầm lặng. Vẫn ngồi ở đúng chỗ ấy, trong lòng bảo tháp.

Ngày trước, ông từng xem sự hiện diện của Sư già như một điều dĩ nhiên - lặng lẽ đến rồi đi, như cái giếng đầu làng, như ngọn đèn để quên ngoài hiên. Ông đã bước qua Sư già để đi tìm những Bậc thầy khác, ở xa hơn, cao hơn, nổi tiếng hơn.

Nhưng giờ đây, sau bao năm lạc bước và mang theo vết cứa mất mẹ trong lòng, hình ảnh vị Sư già năm xưa bỗng trở nên thiêng liêng đến nghẹn ngào.

Bởi ông vừa hiểu ra một điều rất giản dị mà rất đau: suốt mười lăm năm ấy, Sư già không đi đâu cả.

Trong khi ông chạy khắp bốn phương để tìm ánh sáng, thì ở đây, dưới chân ngôi tháp trắng này, có một người đã ở lại. Quét sân. Thắp đèn. Đón từng người khách lạ. Âm thầm giữ ngọn đèn nơi bến cũ. Giữ hộ ông. Giữ cho cái ngày ông biết đường quay về.

Đời người có những ngọn đèn như thế. Ta chỉ nhận ra nó quý giá vào đúng cái đêm ta đã đánh mất một ngọn đèn khác.

Ánh mắt hai người gặp nhau. Sư già khẽ gật đầu. Hai chữ mấp máy trên môi, không thành tiếng, nhưng ông đọc được: Tâm Quy.

Mười lăm năm. Sư già vẫn nhớ.

Ông cúi gập người xuống, hai vai rung lên, khóc như một đứa trẻ lạc chợ vừa nhìn thấy người nhà.

***

Sau lễ, đại chúng trải ra trong lòng tháp một cuộn giấy dài hơn hai mươi mét, chạy suốt từ đầu bên này đến tường bên kia, hai bên có người nâng.

Cuộn kinh Vu Lan Báo Hiếu.

Các Phật tử quỳ nối nhau dọc hai mép giấy, mỗi người chép một đoạn, chép bằng tất cả lòng thành, để dâng lên cha mẹ nhiều đời nhiều kiếp. Không ai nói với ai câu nào. Chỉ có tiếng bút đi trên giấy dó, rào rào, khe khẽ, như tiếng mưa rơi trên lá cọ ngoài quê.

Ông Tâm Quy quỳ xuống vào chỗ trống còn lại. Cầm bút. Chép từng chữ thật chậm. Chữ "sinh". Chữ "dưỡng". Chữ "ân". Chữ "trọng". Tay ông run, nét bút nghiêng, mực loang ra một chỗ - ông không sửa. Vết loang ấy cũng là một phần của lời xin lỗi.

Chép được mấy dòng, ông ngẩng lên nhìn suốt chiều dài cuộn kinh. Hơn hai mươi mét chữ, nối nhau không đứt một quãng nào. Chữ nối chữ. Tay nối tay. Đời nối đời.

Và ông chợt hiểu: mấy dòng của ông nhỏ xíu giữa cuộn kinh ấy, nhưng nếu ông không có mặt thì chỗ ấy sẽ trống. Phần của mình thì không ai chép hộ được.

Mỗi chữ hiện lên như một lời sám hối gửi đến mẹ. Và cũng là lời tri ân với sư già - người đã âm thầm giữ ngọn đèn nơi bến cũ.

Sư già đến bên cạnh, hỏi khẽ:

- Chú biết vì sao hôm nay chú phải có mặt ở đây không?

- Thưa sư già, con về để cầu siêu cho mẹ.

- Đúng, mà chưa đủ.

Sư già ngước nhìn lên vòm tháp:

- Người con Phật, nhất là hành giả Kim Cương thừa, sống trên đời là mang bốn món nợ. Tứ trọng ân. Ơn cha mẹ sinh dưỡng. Ơn Thầy Tổ và Tam Bảo trao truyền. Ơn đất nước, xóm làng cưu mang. Ơn tất cả chúng sinh - vì không có họ thì lấy ai mà thương, lấy đâu ra Bồ đề tâm.

- Chú đi mười lăm năm là đi tìm cái để nhận. Nhận thọ pháp, nhận gia trì, nhận một cảm giác an ổn. Nhưng đạo không phải chỗ để nhận. Đạo là chỗ để trả.

- Ngày Vu Lan, chú đứng dưới Bảo Tháp này là chú trả cả bốn món cùng một lúc. Chú cầu nguyện cho cha mẹ bảy đời - ân thứ nhất. Chú quay về nơi mình đã phát nguyện, nơi dòng truyền thừa bắt đầu nơi chú - ân thứ hai. Chú góp mặt cùng đại chúng, chép chung một cuộn kinh, giữ cho ngọn đèn này còn cháy để người sau còn có chỗ mà về - ân thứ ba. Chú hồi hướng công đức ấy cho hết thảy hương linh và chúng sinh - ân thứ tư.

- Cho nên sự có mặt của chú hôm nay không phải một chuyến đi lễ. Nó là bổn phận.

- Mà có mặt thì không cứ phải đứng ở đây. Người ốm đau, người ở xa, người còn gánh nặng áo cơm - hướng được tâm về là đã về rồi, chỗ của họ trong cuộn kinh này vẫn còn nguyên. Chỉ sợ ngày báo hiếu mà lòng để trống. Lòng đã trống thì tụng bao nhiêu kinh cũng vẫn còn thiếu một chỗ.

Ông ngẩng lên, nước mắt giàn giụa:

- Thưa Sư già, con muộn quá rồi.

Sư già mỉm cười - nụ cười của người đã ngồi bên một ngôi tháp đủ lâu để nhìn không biết bao nhiêu người-bỏ đi rồi quay lại:

- Không ai muộn khi đã biết đường về. Cội thì lúc nào cũng ở đấy. Chỉ có lá là bay đi thôi.

***

Cuối buổi lễ, dưới hiên tháp có một cây tri ân treo đầy thiệp giấy đủ màu.

Ông viết tấm thiệp của mình. Rất ngắn. Mà viết mãi mới xong:

"Mẹ ơi. Con đưa mẹ về Tây Thiên rồi. Con xin lỗi vì mười lăm cái sang năm."

Ông treo lên cành cao nhất mà tay với tới. Gió núi thổi qua, cả cây thiệp lay động, xào xạc như tiếng lá thật - như thể chỗ nào đó trong đám lá giấy ấy, có một người đang khẽ trả lời ông.

Phía sau, vị Sư già vẫn đứng đó, lặng lẽ dõi theo.

Trong khoảnh khắc ấy, ông thấy lòng mình như vừa được gột rửa. Không phải bằng nghi lễ. Không phải bằng một pháp môn nào ông từng sưu tầm. Mà bằng một điều giản dị đến mức ông đã đi mười lăm năm để bỏ lỡ nó: ông đã có mặt.

Đúng nơi. Đúng ngày. Đúng lúc còn kịp để nói lời cảm ơn với người còn sống, và nói lời xin lỗi với người đã khuất.

Sự trở về lần này không phải là trở về một địa điểm.

Là trở về với cội nguồn tâm linh - nơi có mẹ trong ký ức, có Sư già trong hiện tại, và có chính ông đang học lại từ đầu bài học tưởng như giản dị nhất trên đời:

Hãy thương khi còn có thể.

Tối ấy về nhà, ông quét cái bàn thờ gỗ mít, thay nước, thắp một nén nhang - một nén thôi, như mẹ vẫn thắp. Rồi ông mở quyển vở học trò ra, đặt lên chiếu, ngồi xuống, cầm bút.

Ông gạch nốt nửa nét mẹ còn dang dở.

Và ông bắt đầu niệm. Sáu chữ. Cái pháp môn "tầm thường" mà suốt mười lăm năm ông đi qua không thèm cúi xuống nhặt lên.

Ngoài kia, trăng rằm tháng Bảy lên trên đồi cọ, sáng một thứ ánh sáng cũ kỹ, hiền lành - thứ ánh sáng đã soi xuống cái sân này từ hồi ông còn bé, còn ngủ gật trong lòng mẹ giữa tiếng mõ. Cũng là thứ ánh sáng đang soi lên ngôi bảo tháp trắng phía chân núi, nơi có một người vừa khép cửa, tắt bớt đèn, rồi ngồi xuống niệm nốt tràng hạt cuối ngày.

Ông ngồi rất lâu.

Lần này thì ông ngồi được.

Kính chúc quý đạo hữu một mùa Vu Lan an lành - và một đường về không còn lỡ hẹn.