Con Rồng Cha Vẽ

Có những điều người ta phải đi gần trọn một kiếp người mới khẽ chạm tới được. Với tôi, điều ấy giản dị mà thiêng liêng đến rợn ngợp: giữa muôn trùng nhân duyên của vô lượng kiếp, tôi đã được sinh ra làm con của ngài. Và mỗi lần ý niệm ấy trở về, lòng tôi lại lặng đi trong một niềm diễm phúc không lời nào gọi nổi thành tên - như đứng trước một bí mật quá đỗi lớn lao mà mình chỉ vừa may mắn được hé thấy một góc.

Cha tôi là một bậc đại sư. Nhưng — và đây mới là điều huyền diệu — ngài thuộc về một truyền thừa khác, Đức Zhichen Bairo Rinpoche là một bậc trì giữ di sản quan trọng của dòng truyền thừa Kathok, không phải dòng Drukpa của tôi. 

Dòng truyền thừa tôi là một con sông, dòng ngài lại là một con sông khác, khởi nguồn từ những ngọn núi xa xăm khác. Vậy mà suốt một đời, hai dòng nước thiêng ấy chưa từng một lần tách rời nhau trong trái tim này. 

Bởi nơi một bậc đã chứng ngộ, những đường ranh giới mà người phàm dựng lên đều tan ra như sương sớm dưới mặt trời. Tình thương của ngài không biết đến biên giới, không biết đến dòng phái, không biết đến cả lằn ranh sinh tử. Từng lời ngài chỉ dạy đều như vọng lên từ một cõi sâu hơn ngôn từ; từng bước ngài nâng đỡ tôi — trên con đường tâm linh cũng như giữa những lo toan trần thế — đều là ánh sáng tôi còn mang theo đến tận hôm nay.

Tôi vẫn nhớ những ngày thơ ấu cơ cực, khi tôi oằn mình lê bước qua những tháng năm tưởng chừng không bao giờ thấy lối ra. Mỗi lần như thế, cả cha và mẹ tôi đều cúi xuống bên tôi, dịu dàng như trời cúi xuống một mầm cây vừa nhú:

“Đó là nghiệp, con à. Con hãy chấp nhận. Chẳng bao lâu nữa con sẽ ra khỏi đó thôi. Đừng lo, đừng khóc.”

Chỉ vài lời ấy. Nhưng trong vài lời ấy chất chứa cả một biển trí tuệ thẳm sâu — cái thấy của những bậc đã nhìn xuyên qua màn sương của thời gian, đã thấu tỏ rằng mọi khổ đau đều có khởi đầu và đều có ngày chấm dứt, rằng đằng sau mỗi cơn giông luôn có một bầu trời chưa từng lay động. Chính vài lời ấy đã nâng tôi đi qua tất cả một cách an lành. Cho đến giờ, mỗi khi đời sống trĩu nặng, tôi vẫn nghe văng vẳng giọng nói êm như nước nguồn của ngài, và cơn bão trong lòng tôi lại lặng xuống.

Cha tôi đã dành gần trọn cuộc đời mình để vun bồi cho truyền thừa của tôi — chăm lo cho trường học của tôi, cho tu viện của tôi, cho ni viện của tôi. Ngài trao cả chỗ dựa tinh thần lẫn sự nâng đỡ thiết thực, dẫu đó vốn chẳng phải dòng truyền của ngài. Mẹ tôi cũng vậy. Bà hẳn đã có thể dâng đời mình cho biết bao điều khác, nhưng bà chọn ở lại bên tôi — đến tận hơi thở cuối cùng. Bà là chỗ nương tựa sâu thẳm nhất của đời tôi, sâu đến mức tôi đã phải viết hẳn một cuốn sách mới gửi gắm hết được lòng mình về bà.

Và tôi vẫn thầm tin rằng truyền thừa của tôi có lẽ đã chẳng thể tồn tại nếu thiếu hai con người ấy. Chư Vị là hai cột trụ lặng thầm chống đỡ cả một dòng truyền — dẫu chính Các Ngài thuộc về một dòng khác. Đó là thứ tình thương vượt khỏi mọi tính toán, mọi phân chia; thứ tình thương chỉ có thể tuôn ra từ những tâm hồn đã trở nên bao la như hư không.

Nhưng nếu ai đó hình dung cha tôi như một bậc thầy nghiêm nghị, xa cách, lạnh lùng giữa khói hương, thì họ đã lầm to.

Cha tôi ưa vui đùa lắm. Khi tôi chừng mười ba, mười bốn tuổi, ngài tặng tôi một chiếc xe đạp, rồi tự tay đỡ tôi tập đi — nâng lên, dìu xuống, chạy theo sau lưng đứa con đang loạng choạng giữa khoảng sân. Ngài mua cho tôi một con ngựa và dạy tôi cưỡi. Ngài mua một quả bóng và rủ tôi cùng chơi. Chúng tôi chẳng có lấy một sân bóng tử tế, chỉ một khoảnh đất con con, vậy mà hai cha con cứ thế nô đùa cho đến khi mặt trời lặn sau dãy núi tuyết. Ngài dạy tôi đá bóng, dạy tôi cầu lông, mang về một bộ bi-a và kiên nhẫn chỉ tôi từng đường cơ.

Rồi ngài dạy tôi vẽ — nào hoa, nào hươu, nào ngựa, nào rồng.

Và đây là điều tôi muốn thưa với tất cả niềm thành kính của một đứa con: con rồng đang tung bay trên lá cờ Drukpa của chúng tôi hôm nay — chính là con rồng cha tôi vẽ. 

Hôm ấy, khi cầm bàn tay nhỏ bé của tôi đưa từng nét, ngài bỗng reo lên hồn nhiên như một đứa trẻ: “Con rồng này đẹp lắm! Hãy đưa nó lên làm cờ.” Thế là ngài đặt nó lên lá cờ. Và cứ thế, bao nhiêu mùa đông tuyết phủ đã trôi qua, con rồng ấy vẫn bay — như thể một mảnh tâm hồn của cha tôi đã hóa thân vào từng đường nét, để rồi ở lại mãi giữa nhân gian, phấp phới trên đầu hàng vạn người con của truyền thừa này. Một bậc Đại dịch giả Vairochana từng chuyển ngữ những bộ kinh thâm áo cho cả một xứ sở, nay lại lặng lẽ vẽ một con rồng cho đứa con trai — và trong cả hai việc ấy, tôi tin, là cùng một bàn tay, cùng một tấm lòng.

Mỗi lần ngước nhìn lá cờ, tôi không chỉ thấy một biểu tượng. Tôi thấy bàn tay cha. Tôi thấy một buổi chiều đã tan vào hư không từ rất lâu, mà vẫn còn nguyên vẹn ở đó, trên nền trời.

Ngài ưa vui là thế, mà về tâm linh, ngài lại là một bậc giác ngộ thâm sâu khôn dò — một bậc thầy tối thượng về trì tụng, về thiền định, về du-già, và còn hơn thế nữa, hơn tất cả những gì ngôn từ có thể với tới.

Chính sự song hành huyền nhiệm ấy đã làm nên những khoảnh khắc tôi mang theo suốt đời. Có những lúc tôi nô đùa với ngài hồn nhiên như đùa với một con người bình thường — cười nói, chọc ghẹo, vô tư như bao đứa con bên cha. 

Rồi bất chợt, ngay giữa tiếng cười, một ý niệm từ đâu ùa về làm tôi lặng người: Ngài đâu chỉ là một con người. Ngài là bản sư của ta. Ngài là Đức Kim Cương Trì, là Đức Kim Cương Tát Đỏa. Sao ta dám nô đùa với ngài như thế? Trong một sát-na, tấm màn mỏng của đời thường khẽ vén lên, và tôi thoáng thấy cái vô biên đang ẩn mình ngay sau gương mặt người cha thân thuộc. Tôi đứng khựng lại giữa cuộc chơi, lòng vừa kính sợ vừa ngập tràn thương yêu — cái cảm giác chỉ có thể nảy sinh khi cha và thầy, cõi người và cõi thiêng, hòa làm một trong cùng một hình hài.

Với tôi, ngài vừa là cha, vừa là bậc bổn sư. Một mầu nhiệm. Và ngài chưa một lần rèn dạy tôi theo lối nghiệt ngã. Thật ra ngài gần như chẳng “rèn” tôi gì cả — ngài chỉ trao cho tôi lễ quán đảnh, trao nguồn cảm hứng, trao sự dẫn dắt, và trao lời khích lệ. Ngài dạy tôi bằng ánh sáng, chứ không bằng roi vọt; bằng tình thương, chứ không bằng sợ hãi.

Bởi cha tôi vốn không phải chỉ là cha tôi. Ngài là một hiện thân của Đức Phật Tỳ Lô Giá Na — Đức Vairocana, vầng mặt trời nguyên sơ của Pháp giới. Đức Tỳ Lô Giá Na thị hiện qua muôn vàn hóa thân, nơi những xứ sở và những nền văn hóa khác nhau, như một ánh sáng duy nhất khúc xạ thành ngàn vạn sắc màu; và cha tôi là một trong những ánh khúc xạ ấy — vừa là Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, vừa là Đại dịch giả Vairocana, bậc vĩ nhân lừng danh nơi đất Tạng. Qua một dòng truyền thừa dài dằng dặc của các hóa thân nối tiếp nhau xuyên qua thời gian, cha tôi là hóa thân thứ ba mươi sáu của Đại dịch giả Vairocana. Người đời biết đến ngài với danh hiệu Bairo Rinpoche, với tu viện riêng, trường học riêng, cùng hơn hai mươi sáu tự viện trải khắp vùng Himalaya.

Hãy thử hình dung: vầng mặt trời ấy, sau ba mươi sáu lần thắp lên rồi lặn xuống nơi cõi người, lần này đã chọn thắp lên trong căn nhà của tôi, làm cha của tôi. Làm sao tôi không thấy mình diễm phúc cho được?

Cha tôi thọ tám mươi lăm tuổi. Ngài viên tịch vào năm 2017. Vài năm sau, mẹ tôi cũng lặng lẽ theo ngài về cõi tịch — như suốt một đời bà vẫn lặng lẽ dõi theo từng bước chân ngài.

Tôi tưởng đó là dấu chấm hết. Tôi tưởng từ nay mình mãi mãi mồ côi.

Nhưng câu chuyện của những bậc giác ngộ không bao giờ khép lại theo cách của người phàm. Với các ngài, cái chết chẳng phải một bức tường, mà chỉ là một ngưỡng cửa; chẳng phải sự tắt lịm, mà chỉ là việc đặt xuống một tấm áo cũ để khoác lên một tấm áo mới. Bánh xe của lòng từ bi vẫn quay, và những bậc đã nguyện trở lại vì chúng sinh thì nhất định sẽ trở lại.

Cha tôi đã tái sinh chuyển thế. Ngài đã trở về nơi đất Tạng— lần này trong hình hài một đứa trẻ thơ bé bỏng- là hóa thân Thứ 37 của Vairochana. Một phép màu nhỏ nhoi được đặt vào tay tôi. Giờ đây tôi lại có cha. Người cha từng đỡ tôi tập xe đạp, từng cầm tay tôi vẽ con rồng cho lá cờ, nay đang chập chững những bước đầu tiên của một kiếp người mới, đôi mắt còn ngơ ngác trước thế gian. Ngài đang được dìu dắt trở lại trên con đường — và tôi chỉ thầm cầu mong, từ tận đáy lòng, rằng lần này con đường của ngài sẽ không còn nhọc nhằn như xưa nữa.

Có lẽ đó là điều huyền nhiệm và cảm động nhất trong tất cả: rằng tình cha con, một khi đã thật sự sâu nặng, thì ngay cả sinh tử cũng không sao cắt lìa nổi. Người ra đi rồi trở lại. Người thầy trở thành đứa trẻ. Đứa con trở thành người dìu bước. Bánh xe cứ thế quay, và trong vòng quay ấy, tình thương chưa từng một lần đứt đoạn.

Cha đã trao cho tôi một di sản còn lớn hơn cả con rồng trên lá cờ. Ngài trao cho tôi một cách thấy, một cách sống.

Là người thọ nhận trọn vẹn giáo pháp của truyền thừa Drukpa, tôi đồng thời cũng thọ nhận giáo pháp, lễ quán đỉnh và sự dẫn dắt từ chính cha mình — vị đứng đầu một dòng truyền khác. Biết bao pháp môn mà hôm nay tôi truyền trao cho mọi người vốn là những gì tôi đã thọ nhận từ ngài, đã tự mình hành trì qua bao tháng năm, rồi nay chỉ giản dị trao truyền lại. Mỗi lần làm thế, tôi biết mình đang chuyền tiếp một ngọn lửa đã được thắp lên từ trước cả khi tôi sinh ra, ngọn lửa truyền từ tay này sang tay khác, từ kiếp này sang kiếp khác, không bao giờ tắt.

Bởi nơi chúng tôi, thật sự chẳng có chuyện tông phái. Không có cái lối “dòng này chống lại dòng kia.” Có những người biến thành kiến bè phái thành nỗi rắc rối — nhưng đó là việc của họ; chúng tôi không tin vào điều ấy. Mọi tông phái, mọi dòng truyền, thảy đều đẹp đẽ như nhau, mỗi dòng đều cất giấu trong mình những viên ngọc quý, và ta hoàn toàn có thể chung tay mà chẳng hề trở ngại.

Tôi đã học được rằng gốc rễ của mọi rối ren đều nằm ở thành kiến bè phái. Cứ lấy tư tưởng chia rẽ làm nền móng, thì mọi sự ắt đảo lộn: người ta rốt cuộc sẽ tranh đua, dèm pha, hạ bệ và buông những lời dối trá về nhau — như ta vẫn buồn bã chứng kiến ngày nay, ngay cả nơi những người khoác áo tu hành. Nhưng tất cả những nỗi rối ren ấy sẽ tan biến như băng gặp nắng, nếu ta chịu đặt thứ tư tưởng kia xuống.

Vậy nên, ngay cả khi ta hành trì truyền thừa của riêng mình một cách trọn vẹn và thuần khiết — điều mà mỗi người phải tự mình dốc lòng — ta vẫn không đánh mất niềm tin và lòng sùng kính đối với những dòng truyền khác. Và không chỉ những dòng truyền trong Drukpa hay trong đạo Phật: ta còn phải tôn trọng Kitô giáo, tôn trọng Ấn Độ giáo, tôn trọng Hồi giáo — bởi thảy đều đẹp đẽ, đều mang trong mình một vẻ đẹp riêng, đều là những con đường khác nhau cùng vươn về một bầu trời.

Đó là điều mà trong truyền thừa của tôi, chúng tôi nguyện gìn giữ bằng cả tấm lòng: dạy nhau đừng giẫm lên chân ai, đừng quấy nhiễu ai, đừng buông một lời cay nghiệt hay dối trá nào về kẻ khác.

Đây là một thệ nguyện thiêng liêng.

Mỗi sớm mai, khi gió từ rặng tuyết sơn thổi về và lá cờ Drukpa lại căng mình phấp phới, con rồng cha vẽ năm xưa vẫn bay trên nền trời Himalaya, như chưa từng có một buổi chiều nào tàn, như chưa từng có một lần ly biệt nào.

Và tôi biết — dù ngài đang ở đâu trong cõi mênh mông này, trong ánh sáng tịch lặng của Pháp thân, hay trong hình hài một đứa trẻ vừa bập bẹ những tiếng đầu đời nơi đất Tạng — thì ngài vẫn chưa từng thật sự rời xa. Ngài ở lại trong từng pháp môn tôi trao truyền, trong từng lời tôi nói với học trò của mình, trong từng nhịp thở của một truyền thừa mà ngài đã âm thầm gánh đỡ bằng cả một đời, và bằng cả những đời sau nữa.

Vầng mặt trời ấy chưa bao giờ lặn. Nó chỉ đổi chỗ mọc.

Tôi thật diễm phúc được sinh ra làm con của ngài.

Và tôi nguyện sống sao cho xứng đáng với con rồng cha để lại — cho đến ngày tôi cũng học được cách trở về, như ngài đã trở về.

Lược thuật theo lời chia sẻ của Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Tin cát tường về Vairochana Rinpoche - Bậc Hoá thân đời thứ 36 của Đức Lotsawa Vairochana