Người sếp khắc nghiệt nhất, lại sống ngay trong đầu bạn

Bạn đang đọc bài 12 của cuốn sách Chướng Ngại Là Cánh Cửa - An Giữa Bộn Bề.

Bạn lỡ làm sai một việc nhỏ, và một giọng nói lập tức vang lên trong đầu: “Đồ vô dụng.” Giọng nói ấy theo bạn cả ngày - và nó tàn nhẫn hơn bất kỳ ông sếp nào.

Hãy để ý cách bạn nói chuyện với chính mình mỗi khi vấp ngã. Lỡ một deadline: “Mình đúng là kẻ thất bại.” Nói hớ trong cuộc họp: “Ai cũng nghĩ mình ngu ngốc.” Một sai sót nhỏ cũng đủ để cả một phiên tòa nội tâm mở ra, với một quan tòa khắt khe đến mức không một lời bào chữa nào được chấp nhận. Và điều đáng buồn là: những lời bạn nói với chính mình trong những lúc ấy, bạn sẽ không bao giờ nỡ nói với một người bạn đang đau khổ.

Ta thường tin rằng sự khắt khe ấy là cần thiết - rằng phải tự trách thật nặng thì mới có động lực để tiến bộ, rằng nếu nhẹ tay với mình thì sẽ thành lười biếng, dễ dãi. Nhưng cả tâm lý học hiện đại lẫn trí tuệ xưa đều chỉ ra điều ngược lại: tự trách triền miên không tạo ra động lực bền vững, mà tạo ra lo âu, tê liệt và kiệt sức. Một người luôn bị mắng nhiếc - kể cả khi người mắng là chính mình - sẽ co cụm lại trong sợ hãi, chứ không nở ra trong can đảm.

Đức Phật dạy về lòng từ bi rộng lớn ôm trọn muôn loài. Nhưng nhiều người quên mất rằng trong cái “muôn loài” ấy có cả chính mình. Lòng từ bi mà loại trừ bản thân thì không phải là lòng từ bi trọn vẹn. Bạn không thể rót nước cho người khác từ một chiếc bình đã cạn khô; bạn cũng không thể thật sự thương yêu, kiên nhẫn với người khác nếu bên trong bạn là một chiến trường của sự tự hành hạ. Buông cái roi mà bạn vẫn tự quất vào mình không phải là nuông chiều bản thân - đó là điều kiện đầu tiên để bạn có thể đứng dậy và đổi thay.

Bản tâm của bạn, theo lời Phật, vốn thanh tịnh và sáng trong như bầu trời. Giọng nói phê phán khắc nghiệt kia chỉ là những đám mây trôi qua - ồn ào, tối tăm, nhưng không phải là bạn, và không che được bầu trời mãi mãi.

Ba cách hòa giải với chính mình:

1. Bắt giọng nói đó và gọi tên nó. Lần tới khi giọng phê phán nội tâm cất tiếng, đừng tin ngay lời nó nói. Chỉ cần nhận ra: “À, người phê phán trong mình đang lên tiếng.” Khoảnh khắc bạn nhìn thấy nó như một giọng nói - chứ không phải sự thật - là khoảnh khắc nó bắt đầu mất quyền lực trên bạn.

2. Hỏi: “Mình sẽ nói gì với một người bạn?” Hình dung người bạn thân nhất của bạn vừa mắc đúng lỗi mà bạn vừa mắc. Bạn sẽ nói gì với họ? Gần như chắc chắn là điều gì đó dịu dàng, cảm thông, nâng đỡ. Bây giờ, hãy nói chính câu ấy với bản thân mình. Bạn xứng đáng nhận được lòng tử tế ít nhất ngang bằng với điều bạn vẫn dành cho người khác.

3. Tách hành vi ra khỏi con người. Có một khoảng cách rất lớn giữa “mình đã làm sai một việc” và “mình là một kẻ vô dụng”. Cái thứ nhất là một sự thật cụ thể, có thể sửa. Cái thứ hai là một bản án về toàn bộ con người bạn - và nó không đúng. Hãy kiên quyết sửa lại mỗi khi tâm trượt từ “mình làm sai” sang “mình tệ hại”.

Các bậc Thầy của Truyền thừa Drukpa, khi nói về dấu hiệu của sự tiến bộ trên con đường tu, thường nhắc đến một điều rất khẽ khàng nhưng sâu sắc: một giọng nói nội tâm bớt khắc nghiệt hơn với chính mình. Đó không phải một thành tựu nhỏ. Khi tâm bạn dịu lại với chính nó, cả thế giới quanh bạn cũng dịu theo, bởi cách ta đối với mình chính là cái khuôn mà từ đó ta đối với mọi người.

Bạn đã sống chung quá lâu với một ông chủ khắc nghiệt trong đầu mình rồi. Đã đến lúc cho người ấy nghỉ việc - và mời vào chỗ ấy một người bạn hiền hơn.

Lần tới khi bạn vấp ngã, hãy thử đặt một bàn tay lên ngực và nói với mình một câu mà bạn vẫn dành cho người mình thương nhất. Đó cũng là một pháp tu.

Mời các bạn đọc tập tiếp theo: Một câu nói có thể nâng người dậy, hoặc cứa vào họ cả đời

Đọc lại bài trước tại ĐÂY.