Kỳ 1: Đêm nay, hãy thử nằm xuống theo cách khác

Lời ngỏ từ Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên

Giữa núi rừng Tam Đảo, Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên đứng lặng như một lời nhắc: tâm con người vốn có thể bình an, sáng tỏ và rộng mở như chính hình tượng bảo tháp, biểu tượng của tâm giác ngộ trong truyền thống Phật giáo.

Quần thể kiến trúc Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên (Phú Thọ)

Thế nhưng rất nhiều người hôm nay mang theo một nỗi mệt mà giấc ngủ không gỡ được. Nằm xuống mà đầu không chịu tắt. Tỉnh dậy lúc ba giờ sáng và nằm đếm từng phút. Có người đã sống như thế nhiều tháng, nhiều năm.

Chuỗi bài “Nương giấc ngủ về nhà” là món quà nhỏ Đại Bảo Tháp gửi tới những ai đang như vậy. Các thực hành trong chuỗi đến từ kho tàng Kim cương thừa của Truyền thừa Drukpa, dòng truyền thừa gìn giữ lời dạy của Đại Thành tựu giả Naropa về giấc ngủ và giấc mộng suốt hơn một nghìn năm, dưới sự dẫn dắt của Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa. Chúng tôi chọn ra những phần giản dị nhất, ai cũng làm được, không cần theo đạo nào, và trình bày theo cách người đi làm hôm nay có thể áp dụng ngay tối nay.

Chuỗi bài đi qua bốn chặng:

Mời bạn đọc kỳ đầu tiên trong chuỗi bài Nương Giấc Ngủ Về Nhà

Có một cảnh rất quen với nhiều người. Cả ngày mệt rã rời, đến khi nằm xuống, tưởng sẽ ngủ ngay thì đầu óc lại bật sáng.

Nó diễn lại câu nói hồi chiều đáng lẽ mình nên đáp khác. Nó nhắc việc ngày mai chưa xong. Nó nhảy sang chuyện tiền nong, chuyện con cái, chuyện một người đã lâu không gặp. Ta trở mình, với tay lấy điện thoại, định xem một chút cho dễ ngủ, rồi 40 phút sau vẫn còn thức.

Nếu quý vị nhận ra mình trong đó, xin thưa ngay một điều để nhẹ lòng: quý vị không thiếu mệt. Tâm quý vị chỉ đang thiếu một nơi để đặt xuống.

Cả ngày dài, tâm không được nghỉ một phút nào. Hễ có 30 giây trống là ta lấp đầy ngay: chờ thang máy thì mở điện thoại, ngồi lên xe thì bật nhạc, ăn cơm một mình thì mở video. Tâm quen chạy đến mức quên cách dừng. Đến đêm ta bảo nó dừng, nó không hiểu mệnh lệnh ấy nữa.

Tâm không dừng bằng mệnh lệnh. Tâm dừng khi có chỗ nương.

Dưới đây là 3 việc rất nhỏ, lấy từ truyền thống thực hành Phật giáo, nhưng giản dị đến mức ai cũng làm được, không cần theo đạo nào, không cần học gì trước.

1. Trả điện thoại về chỗ của nó

Hãy để điện thoại ở phòng khác, hoặc ít nhất để xa tầm với và úp màn hình xuống. Đây là việc dễ nhất và cũng bị bỏ qua nhiều nhất. Chiếc giường lẽ ra là dấu hiệu để thân báo cho tâm rằng ngày đã hết. Nhưng nếu ta trả lời tin nhắn công việc trên giường, đọc tin tức trên giường, thì thân không nhận được tín hiệu nào cả. Nằm xuống mà tâm vẫn tưởng đang ở văn phòng.

Nếu có một việc chưa xong đang cắn rứt, hãy lấy giấy bút ghi 1 dòng: việc này, mai mấy giờ, tôi sẽ làm. Tâm chỉ bám riết vào những gì nó sợ bị quên. Khi đã có tờ giấy giữ hộ, nó buông dễ hơn nhiều.

2. Nằm nghiêng bên phải và buông hai chỗ

Nằm nghiêng về bên phải, hai chân hơi co tự nhiên, bàn tay phải đặt dưới má phải, tay trái buông xuôi theo thân. Đây là tư thế Đức Phật nằm, và cũng là tư thế được chư Tổ khuyên dùng khi đi vào giấc ngủ.

Rồi để ý hai nơi thôi: quai hàm và vai. Đó là hai chỗ người thời nay giữ căng thẳng nhiều nhất mà không hề hay biết. Hãy thử thả lỏng quai hàm ngay lúc này, để răng trên và răng dưới rời nhau ra. Rồi hạ vai xuống, cho vai rời khỏi mang tai.

Khi hai nơi ấy mềm ra, thân báo cho tâm biết là đã an toàn, và tâm tin điều đó nhanh hơn ta tưởng.

3. Thở ra dài hơn hít vào

Đây là điều đơn giản nhất mà hiệu nghiệm nhất. Hít vào khiến ta tỉnh táo hơn. Thở ra khiến ta lắng dịu. Vậy nên hãy để hơi thở ra dài hơn hơi hít vào. Hít vào bình thường, rồi thở ra thật chậm, thật dài, như một tiếng thở phào sau khi đặt xuống được gánh nặng.

Không cần đếm. Không cần chính xác. Chỉ cần dài hơn. Chừng 10 hơi như thế. Với nhiều người, riêng điều này đã đủ.

Và nếu tâm vẫn chưa chịu yên

Khi ấy, hãy cho nó một âm thanh để nương. Trong truyền thống Phật giáo vùng Himalaya có 6 âm được trì niệm nhiều nhất: OM MANI PADME HUNG. Đó là chân ngôn của lòng bi mẫn, của Đức Quán Thế Âm.

Quý vị không cần theo đạo Phật để thử. Chỉ cần nằm yên, trì thành tiếng thật nhỏ vài lần, đủ mình nghe. Rồi chuyển sang thì thầm, môi chỉ khẽ động. Rồi khép môi lại, để 6 âm ấy ngân trong tâm theo mỗi hơi thở ra, mỗi lúc một nhỏ dần, một thưa dần.

Đừng đếm. Đừng cố. Nếu tâm đi lang thang, không cần tự trách. Lặng lẽ đưa nó về, như người mẹ nhẹ nhàng dắt đứa con nhỏ trở lại. Sẽ đến một lúc quý vị không còn biết chân ngôn kết thúc ở đâu và giấc ngủ bắt đầu từ đâu.

Một điều xin đừng quên

Đừng biến giấc ngủ thành một nhiệm vụ. Nằm xuống với quyết tâm phải ngủ, rồi 10 phút lại kiểm tra xem mình ngủ chưa, rồi tính nhẩm còn mấy tiếng nữa phải dậy: chính sự cố gắng ấy giữ ta thức. Giấc ngủ là điều duy nhất càng nỗ lực càng xa.

Nên đêm nay, xin đừng đặt mục tiêu gì cả. Được thì được, chưa được cũng không sao. Nằm yên với thân buông và tâm nương vào 6 âm, dù chưa ngủ, vẫn là nghỉ ngơi thật sự.

Thực hành đêm nay
Tuần này chỉ cần 2 việc: cất điện thoại ra khỏi tầm tay, và thở ra dài hơn hít vào chừng 10 hơi. Thế là đủ.

Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, hoặc kèm theo ngáy to, ngưng thở khi ngủ hay buồn bã kéo dài, xin hãy đi khám thầy thuốc. Thực hành này nâng đỡ, không thay thế điều trị.

Từ Đại Bảo Tháp: Ba việc nhỏ này là bậc thềm đầu tiên của một con đường mà Truyền thừa Drukpa đã gìn giữ hơn một nghìn năm, và Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên là nơi con đường ấy hiện diện tại Việt Nam.

Vì sao chư thượng sư lại coi giấc ngủ là cả một con đường tu tập? Câu trả lời ở kỳ tới: Một phần ba đời người