“Cái tôi” của ta liệu nó có “thật” như ta nghĩ?

Các bạn đang đọc bài 11 trong tuyển tập 15 bài của Chuỗi bài Bardo - Nghệ thuật sinh tử

Đây là một bài đặc biệt - mời bạn cùng suy ngẫm về một câu hỏi sâu sắc:

"Tôi là ai?"

Câu trả lời nghe có vẻ dễ. "Tôi là tôi. Tôi tên là... Tôi làm nghề... Tôi sinh năm..."

Nhưng hãy thử đào sâu một chút:

• Bạn của 10 tuổi - có phải là bạn bây giờ không? Suy nghĩ khác, sở thích khác, cơ thể đã hoàn toàn khác (mọi tế bào đã thay mới nhiều lần).
• Bạn khi đang giận - có phải là bạn khi đang vui không?
• Bạn khi đang ngủ - "cái tôi" ấy ở đâu?
• Khi bạn nói "cơ thể tôi", "suy nghĩ của tôi", "cảm xúc của tôi" - vậy cái "tôi" đang sở hữu những thứ ấy là ai?

Càng đào sâu, càng thấy lạ.

"Cái tôi" không phải một thứ cố định

Các vị thầy Truyền thừa Drukpa dạy rằng: cái mà ta gọi là "tôi" thực ra là một dòng chảy liên tục thay đổi - giống như dòng sông.

Khi bạn nhìn một dòng sông, bạn nói "đây là sông Hồng". Nhưng nước đang chảy không ngừng. Nước hôm qua không phải nước hôm nay. Nước của một giờ trước cũng không phải nước của bây giờ.

Vậy "sông Hồng" thực sự là gì? Đó là một tên gọi ta đặt cho một dòng chảy liên tục.

Cái "tôi" của bạn cũng vậy.

Cơ thể đang thay đổi từng giây. Suy nghĩ đến rồi đi. Cảm xúc lên xuống. Ký ức mờ dần. Không có một "cái tôi" cố định nào tồn tại từ khi bạn sinh ra đến bây giờ - chỉ có một dòng chảy mà ta gọi tên là "tôi".

Điều này có liên quan gì đến Bardo?

Có liên quan rất sâu sắc.

Vì sao ta sợ chết? Vì ta nghĩ có một "cái tôi" sẽ bị tiêu diệt. Cái tôi với tất cả những gì nó quý giá - thân thể, ký ức, mối quan hệ, sự nghiệp.

Nhưng nếu "cái tôi" ấy vốn đã không phải một thứ cố định - mà chỉ là một dòng chảy - thì cái chết không phải sự tiêu diệt, mà chỉ là sự chuyển hóa.

Giống như nước trong dòng sông không "chết" khi chảy ra biển. Nó chỉ đổi hình thức - thành biển, thành mây, thành mưa, thành sông khác.

Tôi biết điều này có thể nghe trừu tượng. Hãy thử một bài tập đơn giản:

Ngồi yên tĩnh 5 phút. Quan sát suy nghĩ của bạn đến rồi đi.

Bạn sẽ thấy: suy nghĩ tự sinh ra, tự tan đi. Không có "ai" đang điều khiển chúng. Cảm xúc cũng vậy - tự đến, tự đi.

Vậy "bạn" ở đâu? Bạn chính là cái biết - cái nhận ra suy nghĩ đến và đi. Cái biết ấy yên tĩnh, rộng lớn, và không bị tổn thương bởi bất cứ gì.

Khi nhận ra điều này, dù chỉ trong một khoảnh khắc nhỏ, ta sẽ thấy: có một phần trong ta vượt khỏi sinh tử.

Đừng vội tin. Hãy thử quan sát.

Bài này có thể là bài khó nhất trong chuỗi. Đừng lo nếu chưa hiểu hết. Hãy để hạt giống này nằm yên trong tâm. Một ngày nào đó, trong một khoảnh khắc tĩnh lặng, bạn sẽ tự mình hiểu.

Và khi hiểu - nỗi sợ chết sẽ nhỏ lại rất nhiều.

 Bài tiếp theo: Lòng từ bi - sợi dây kết nối ta với tất cả.

Xem lại bài trước tại đây.