Chấp nhận sợ hãi

Các bạn đang đọc bài 11 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Hạnh phúc thay những ai đã phá bỏ được xiềng xích trói buộc tâm và mãi mãi xa lìa âu lo phiền não.

~ OVID

Cuộc sống vốn có bao điều tốt đẹp đáng hài lòng, vậy mà suốt ngày chúng ta chỉ bận tâm lo lắng tới những điều tồi tệ, bất như ý. Chính sự “thiếu hiểu biết” này khiến tâm ta luôn rối bời, chúng ta tưởng tượng ra đủ viễn cảnh tương lai và cách thức đối phó với chúng, đồng thời luôn mong ngóng biết trước kết quả của mọi việc. Lẽ ra, chúng ta nên sẵn sàng đón nhận cơ hội cũng như đối diện với mọi bất trắc của cuộc sống vô thường. Chúng ta cố tạo ra một lối đi an toàn và tin rằng nếu không mạo hiểm chúng ta sẽ yên ổn và không phải đối mặt với khó khăn nào quá lớn. 

Nhưng đôi khi chính những nỗ lực mà chúng ta tưởng rằng sẽ bảo vệ thật ra lại đang vùi dập hạnh phúc và khiến ta càng thêm lo lắng. Nếu không biết chăm sóc và trưởng dưỡng tâm mình, mọi bất trắc của cuộc sống sẽ đều khiến ta liên tưởng và gắn liền với nỗi sợ hãi: chúng ta sợ những điều chưa biết, sợ chết và thậm chí sợ đối mặt với cuộc sống nữa. Âu lo khiến bạn kiệt sức trong khi việc tin rằng vạn pháp vô thường cũng chỉ tiêu tốn chừng ấy năng lượng song lại được dùng theo hướng tích cực. Hãy sử dụng năng luợng của bạn vào những việc hữu ích thay vì để nó bị tổn hao vô ích.

Phật pháp dạy tôi tự tin vào bản thân và không sợ hãi trước bất cứ điều gì. Bạn cần can đảm nhìn thẳng vào thói quen hành xử của bản thân và thay đổi chính mình; để tu dưỡng và trở về gần hơn với tự tính tâm. Tự soi chiếu lại mình và đối diện với sự thật có thể rất khó khăn nhưng đó là việc cần làm, như Đức Pháp Vương từng khuyên dạy tôi: “nếu không cắt bỏ những xiềng xích đó ngay bây giờ, con định chờ đến bao giờ nữa?” Vì thế, những năm qua, tôi đã liên tục cắt đứt những sợi dây trói buộc trong tâm - những nỗi lo sợ về mình là ai và ngày mai của mình sẽ ra sao.

~ JIGME SEMZANG

Thoát khỏi lo âu sợ hãi

Người hạnh phúc là người không còn lo âu phiền muộn. Việc lo lắng triền miên khiến tâm ta bị bó hẹp và tước đi sự tự do vốn đem lại hạnh phúc. Lo lắng là vòng luẩn quẩn của những dòng suy nghĩ lặp đi lặp lại không lối thoát. Nó lấy mất khoảng thời gian quý báu và chôn vùi hạnh phúc khiến ta không thể nhận ra mà chỉ thấy căng thẳng ức chế. Ngay những mối lo lắng vặt vãnh hàng ngày cũng dần tích tụ theo thời gian, khiến tâm ta chẳng còn chỗ cho những điều quan trọng khác. Bạn bỗng thấy mình nhỏ bé và hèn kém, những suy nghĩ của bạn cũng trở nên nông cạn và nhỏ hẹp, và rồi cả lời nói hành động cũng trở thành như vậy khiến tiềm năng của bạn bị giới hạn. Bạn đang tự trói buộc chính mình khi để lo âu phiền muộn xâm chiếm thân tâm.

Nếu bạn là người hay lo nghĩ, và chắc chắn bạn không phải là ngoại lệ duy nhất, hãy thực hành thiền định dù chỉ trong vài phút! Hãy tập trung vào hơi thở (xem lại bài 5) và giải phóng mọi tạp niệm trong mỗi hơi thở ra, khi đó, tâm bạn sẽ trở nên an tĩnh và rỗng rang hơn. Lo lắng thái quá và liên tục suy tư không cần thiết chỉ vắt kiệt năng lượng tinh thần của chúng ta. Thay vào đó, bạn hãy học cách nhìn nhận những nỗi lo lắng ấy đúng với bản chất của nó và để chúng tự tan biến trong bầu trời tâm bao la!

Ở đâu có sợ hãi, ở đó có hy vọng

Nhiều người luôn cảm thấy nếu có thể quẳng gánh lo đi, họ sẽ thành đạt và hạnh phúc hơn nhiều. Tuy nhiên, thay vì cố gắng phớt lờ, có lẽ chúng ta nên nhìn thẳng vào bản chất của nỗi sợ, biết chấp nhận để rồi vượt qua chúng. Sợ hãi và âu lo nếu được nhìn ở một khía cạnh khác có thể trở thành nguồn cảm hứng giúp chúng ta nhận ra điều mình thực sự muốn làm trong cuộc sống. Ví dụ, lý do một người sợ hôn nhân có thể nằm ở chỗ trong thâm tâm, họ thiết tha mong nguyện gây dựng mối quan hệ yêu thương gắn bó là nền tảng của hạnh phúc vững bền. Đôi khi thành công đến từ những lĩnh vực mà chúng ta tưởng là chỉ có thất bại. Trốn tránh nỗi sợ hãi không có gì phải hổ thẹn nhưng sao bạn không thử đối diện và chuyến hóa chúng thành động lực cho mình. Đằng sau nỗi sợ hãi luôn ẩn giấu tiềm năng to lớn giúp chúng ta trưởng thành.

Không nơi ẩn nấp

Kate không phải là Phật tử, nhưng cô tới tham dự các khóa tu để tìm ra triết lý sống và khám phá những điều mới mẻ. Cô chia sẻ:

Tôi từng ba lần tham gia các khóa tu tại tự viện Núi Druk Amitabha, và mỗi lần ở đó, tôi đều nhận ra chúng ta không thể lẩn tránh chính mình trên cả ba phương diện thể chất, suy nghĩ và tình cảm. Những chấp trước về bản thân tự tan biến khi tôi nhận ra mình chỉ là một người bình thường, nhưng cũng rất đặc biệt như tất cả mọi người khác. Tôi đến đây với những định kiến về mình như: “Tôi không phải là Phật tử”, “Tôi là người nhút nhát” và “Tôi không thích giao lưu”. Nhưng sau đó tôi nhận ra rằng đối với chư ni, tôi đơn giản chỉ là một vị khách lưu lại nơi đây trong vài ngày, chẳng cần nhãn mác màu mè hay sự phân biệt gì khác.

Tôi còn nhớ một buổi sáng, sau khi nhận được một tin buồn qua điện thoại, tôi đã ra khỏi phòng, vừa đi vừa khóc. Khi thấy tôi bước ngang qua, một sư ni đã khẽ chạm vào má tôi và nói: “Đừng sợ!”. Điều kỳ lạ là chỉ với  câu nói đơn giản trên, cô đã giúp tôi nhận ra những nỗi lo lắng sợ hãi có thể cản trở hạnh phúc của chính mình ra sao. Đồng thời, tôi biết mình cũng có thể học cách buông xả và sẵn sàng chấp nhận thử thách. Thật ra, đó chính là lý do tôi tìm đến mảnh đất kỳ diệu trên dãy Himalaya này. Cuộc sống và cảnh quan nơi đây nhắc nhở tôi buông bỏ mọi giáo điều, hãy là chính mình, dẹp bỏ các nhãn mác và biết chấp nhận thử thách.

~ Kate

Tại sao không?

Tôi thích câu hỏi này bởi nó khiến tâm tôi phấn khởi hơn. Mọi người thường hay kiếm cớ biện hộ cho việc thoái thác, viện dẫn lý do vì sao mình không làm theo những gì con tim mách bảo, hoặc cứ để nỗi lo sợ chi phối mình. Cách đặt câu hỏi đơn giản “Tại sao không?” - có thể giúp xóa tan nghi ngại và thôi thúc chúng ta tiến bước. Tại sao chúng ta không dám thử sức mình? Tại sao không nắm lấy cơ hội? Tại sao không chịu dấn thân? Nhiều doanh nhân thành đạt trên thế giới đã vui vẻ chia sẻ về những thất bại và sai lầm trong công việc của họ. Chúng ta có thể thắc mắc rằng thất bại thì có gì đáng vui, nhưng chẳng ai trong số những người thành đạt cảm thấy buồn phiền hay tiếc nuối vì đã dám chấp nhận thử thách, cho dù kết quả không được như ý. Dưới một góc độ nào đó, đôi khi những thác ghềnh trên đường đời lại dẫn đến hạnh phúc thành công.

Tôi không có ý nói chúng ta cần chấp nhận rủi ro để có hạnh phúc mà điều quan trọng là chúng ta đừng để những tư duy hạn hẹp cản trở ta thử sức. Hoài nghi dễ khiến chúng ta có cảm tưởng rằng mình được bảo vệ, nhưng đôi khi chính những lúc rộng mở lòng mình, chấp nhận tổn thương lại là lúc ta có thể làm được những điều phi thường. Chúng ta có thể tìm thấy tình yêu hay gặt hái những thành tựu mà mình chưa từng dám nghĩ đến. Tâm ta trở nên rộng mở, chúng ta vượt qua mọi giới hạn nhận thức để trưởng dưỡng và trải nghiệm hạnh phúc.

Cải thiện cuộc sống

Nếu bạn đang e ngại không dám làm điều mình muốn vì thấy thiếu chỗ dựa hay sự hỗ trợ cần thiết khi thất bại thì đây chính là thời điểm hoàn hảo để bạn quay về tu dưỡng bản thân. Bạn đang bỏ qua một nhân vật quan trọng mà mình có thể nương tựa, người có thể đem lại cho bạn sức mạnh và lòng quả cảm. Người hùng đó là chính Bạn.

Nhiều người đánh mất niềm tin vào bản thân. Do lo sợ mắc sai lầm, họ luôn thủ thế và tránh rủi ro ở mức tối đa. Quan điểm này cũng dễ hiểu, nó bắt nguồn từ giả định rằng nếu chúng ta không thay đổi, thế giới xung quanh cũng sẽ giữ nguyên: công việc vẫn được đảm bảo, ngôi nhà của ta vẫn an toàn, con cái chúng ta vẫn ngoan ngoãn… Nhưng thực tế cuộc sống biến đổi không ngừng và hoàn cảnh của chúng ta cũng vậy. Biểu đồ chứng khoán và các chu kỳ thịnh suy của nền kinh tế toàn cầu là một minh chứng cho điều đó. 

Không có điều gì chắc chắn; chẳng có thứ gì là trường tồn mãi mãi. Vì thế, khi đã nhìn sâu vào nội tâm, xuyên qua những lớp vỏ của sợ hãi âu lo để khám phá con người tự tin vốn có của mình và có động lực tìm hướng đi mới, hãy kết nối và tương tác với sự tự tin đó. Cuộc sống này quá ngắn ngủi để chúng ta lãng phí thời gian đi tưởng tượng đủ loại viễn cảnh tương lai. Tại sao bạn không tự mình trải nghiệm điều sẽ xảy ra để qua đó nhận ra sự diệu kỳ của cuộc sống?

Cảm nhận nỗi sợ hãi

Con người đến rồi đi, họ vui chơi, nhảy múa mà không bao giờ đả động đến cái chết. Tất cả mọi chuyện có vẻ diễn ra bình an tốt đẹp. Rồi bỗng nhiên cái chết xảy đến với bản thân, vợ chồng, con cái, bạn bè... mà không báo trước khiến họ choáng váng, chìm đắm trong đau khổ, giận dữ, tuyệt vọng! Đừng coi cái chết là điều xa lạ, hãy thường xuyên suy ngẫm và làm quen với nó... Thực hành quán chiếu về cái Chết là thực hành giải thoát. 

~ MONTAIGNE

Suy ngẫm về “Năm điều cần ghi nhớ” dưới đây giúp chúng ta thoát khỏi nỗi sợ hãi. Những sự thật ấy nhắc nhở chúng ta về bản chất vô thường của cuộc sống. Khi suy ngẫm về điều đó, chúng ta sẽ bớt bảo thủ cố chấp cũng như sợ hãi trước những bất trắc khôn lường. Đôi khi chỉ vì từng bị tổn thương hay tuyệt vọng mà chúng ta không dám buông bỏ, hoặc có những sai lầm trong quá khứ cứ mãi ám ảnh trong tâm ta. Những lúc ấy, chúng ta cần nhắc nhở mình quay về sống với thực tại, biết tri ân những điều tốt đẹp hiện thời. Điều quan trọng là chúng ta biết rằng mình sẽ cố gắng hết sức và không phải sống trong áp lực của sự kỳ vọng.

Chúng ta không thể trốn chạy được tuổi già.

Bệnh tật là điều không thể tránh khỏi trong cuộc đời.

Cái chết tất yếu sẽ xảy ra.

Vạn pháp thế gian đều tuân theo lẽ vô thường. Những đối tượng ta yêu quý cũng vậy - một ngày nào đó, họ cũng sẽ rời xa ta.

Thứ duy nhất mà ta sở hữu là những suy nghĩ, lời nói và hành động của mình. Chúng ta không thể thoát khỏi ba nghiệp thân khẩu ý mình đã tạo nên; đó là nguyên nhân của mọi hạnh phúc khổ đau.

Thiền quán về những sự thật giúp ta thấu hiểu những nỗi sợ của mình. Với hiểu biết này, chúng ta không còn chối bỏ chúng vì trên thực tế, tất cả chúng ta đều có những nỗi sợ giống nhau. Không ai có thể khiến thời gian ngừng trôi, chúng ta đang già đi trong từng giây phút, đều phải trải qua ốm đau bệnh tật để rồi cuối cùng cũng sẽ từ giã cõi đời này. Khi thấu hiểu những quy luật này, chúng ta sẽ sống tỉnh thức và nhận ra đời sống chỉ thực sự hiện hữu trong phút giây hiện tại: thay vì bới lông tìm vết, chúng ta trân trọng các mối quan hệ của mình; chúng ta tận dụng tối đa cơ hội được sống và có thân người quý giá, biết cách chăm sóc chính mình. Chúng ta chấp nhận lỗi lầm quá khứ nhưng không để chúng ảnh hưởng đến hiện tại hay tương lai.

Năm điều cần ghi nhớ trên đây là những chân lý đơn giản giúp phá bỏ bức tường dày của những bao biện cho việc chúng ta không dám đối diện với sợ hãi, cố gắng duy trì hiện trạng cuộc sống thay vì sẵn sàng thay đổi. Khi biết thành thật cởi mở, tự tính tâm sẽ tự hiển lộ và bạn sẽ thấy thoải mái tự tin để tiến bước. Bạn sẽ lắng nghe và có đủ dũng khí để làm theo những gì trái tim mách bảo.

Khi nhận ra cách duy nhất để thay đổi cuộc sống là thay đổi suy nghĩ và hành động, bạn sẽ được giải phóng để tập trung vào những gì mình có thể cải thiện thay vì bám chặt vào những lỗi lầm đã qua. Chỉ có hiện tại mới thực sự quan trọng - hãy quay trở về hiện tại để trải nghiệm ý nghĩa sâu sắc nhiệm màu của cuộc đời.

Thời gian không chờ đợi ai, xin đừng trì hoãn hạnh phúc của mình thêm phút giây nào nữa!

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Sống hòa hợp với cảm xúc của bạn

Đọc lại bài trước ấn vào đây.