Tri ân

Các bạn đang đọc bài 8 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Với bao gian nguy rình rập, cuộc sống vô thường mong manh hơn giọt sương đầu ngọn cỏ. Vì vậy, thật kỳ diệu biết bao khi chúng ta còn được hít thở, được thức dậy mỗi ngày!

~ SUHLLEKHA

Có một nghịch lý thế này: chúng ta một mặt dành phần lớn thời gian trong ngày để chê bai, cáu giận mọi người và hoàn cảnh xung quanh, nhưng mặt khác lại đau đáu mong chờ hạnh phúc. Liệu chúng ta có thể hạnh phúc khi tâm luôn đầy ắp phiền não như thế? Chúng ta sẽ bỏ lỡ hành trình hạnh phúc nếu thiếu đi lòng trân trọng tri ân.

Cuộc sống của bạn có gì đẹp?

Hạnh phúc vốn không cần vĩ đại! 

~ ALDOUS HUXLEY, Thế giới mới quả cảm

Con người thường quá chú tâm đến những điều chưa vừa ý nên bỏ lỡ cơ hội tận hưởng mặt tích cực của cuộc sống. Đúng là chúng ta có thể rút ra nhiều bài học hữu ích từ những sơ suất sai lầm. Những kinh nghiệm đó giúp ta trau dồi kỹ năng sống, trưởng dưỡng tâm từ bi, dạy ta biết nhìn mọi việc dưới góc độ khác nhau. Song đôi khi chúng ta cũng quên rút ra bài học từ những trải nghiệm tích cực của cuộc sống. Chỉ đơn giản nghĩ tới những cảm thụ tốt đẹp đó có thể truyền năng lượng và cảm hứng cho ta trên bước hành trình.

Với lợi ích rõ ràng như thế, tại sao chúng ta không phát huy thêm những việc làm tốt đẹp? Chúng ta có thể không xuất sắc về mọi mặt song bên cạnh việc đặt ra những thách thức, tìm kiếm những lĩnh vực mới để học hỏi, ta cũng không nên đánh giá thấp những tư chất tiềm ẩn nơi mình. Những khả năng sẵn có này khi được phát huy sẽ mang lại lợi ích và giúp làm đẹp cuộc sống cho nhiều người. 

Nếu thấy những việc mình làm là đúng, bạn chẳng nên mất thời gian để tìm kiếm hạnh phúc bên lề. Hạnh phúc được tìm thấy ngay ở sự hài lòng, thư thái tự tin trong công việc dù tại cơ quan, trong mối quan hệ tình cảm hay trên bất kỳ phương diện nào. Biết quay về điều giản đơn làm thật tốt công việc của mình là chúng ta đã may mắn nhận thức đầy đủ mục đích ý nghĩa của cuộc sống. 

Dường như chúng ta dễ tin vào mặt tiêu cực hơn mặt tích cực của mọi sự. Để xoay chuyển cuộc sống theo hướng tích cực, chúng ta cần tin tưởng rằng những điều tốt đẹp như hạnh phúc, niềm vui, sự thanh thản, bình an… hoàn toàn phụ thuộc vào mình. Nếu muốn, chúng ta có thể hoàn toàn sống vô úy tự tại trong cõi đời của những thăng trầm, vinh nhục thịnh suy này. 

Như vậy, mỗi sớm mai, hãy biết dành vài phút để nhớ về những người thân yêu, nhớ rằng mình đang có một mái nhà che mưa nắng, thưởng thức chén trà khi thức giấc, có bữa sáng ngon lành đang chờ sẵn. Rồi chúng ta thấy mình thật may mắn khi không bị ốm đau, mù lòa hay lang thang cơ nhỡ. Những ý nghĩ này giúp ta dễ dàng nhận ra hạnh phúc đồng thời khơi dậy sự tỉnh thức trong tâm. Nhờ thực hành trân trọng tri ân, dần dần chúng ta nhận ra thêm nhiều điều đáng tri ân cũng như bớt thờ ơ với hạnh phúc sẵn có. Bên cạnh đó, cách thực hành quán niệm này còn giúp ta trưởng dưỡng tâm từ bi hướng tới mọi người; giúp chúng ta có thể đón nhận khổ đau, đủ dũng khí để đương đầu với nó và đồng thời có động lực để hành động khi mọi người cần giúp đỡ. 

Bài thuốc “tri ân”

Sau lần được dự buổi pháp thoại của Đức Nhiếp Chính Vương Gyalwa Dokhampa (bậc Pháp tử của Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa), ngày nào tôi cũng viết những lời tri ân cuộc sống và điều này đã sách tấn tôi rất nhiều, giúp tâm tôi thêm lạc quan tích cực. Tôi vốn bị hen suyễn và nặng tai còn chồng tôi đi lại rất khó khăn vì đau khớp gối. Chúng tôi là điển hình của cặp đôi già cỗi song việc dành thời gian mỗi ngày để nghĩ về những điều tuyệt vời trong cuộc sống giống như một liều thần dược. 

Hãy phát huy thế mạnh của mình

Tới đây, xin bạn đừng nghĩ rằng tri ân những gì đang có trong cuộc sống sẽ cản trở sự phấn đấu và tinh thần cầu tiến của bạn. Hài lòng và tri ân cuộc sống không đồng nghĩa với sự tự mãn. Nếu biết ấp ủ niềm tri ân trong tâm, bạn sẽ có thể sống trong thực tại thay vì hoài niệm quá khứ hoặc kiệm dè hạnh phúc cho tương lai. Bạn vẫn có thể đặt mục tiêu cho mình và cố gắng phấn đấu, song cũng cần cho phép mình đón nhận những điều tốt đẹp sẵn có ngay trong phút giây này. 

Càng phát huy điểm mạnh, bạn càng có khả năng đóng góp tích cực cho mọi người xung quanh và rộng hơn là cả xã hội. Khi chuyển tâm theo cách này, bạn sẽ nuôi dưỡng tình yêu thương và những điều tốt đẹp để chúng có thể đơm hoa, kết trái cho ta ngày một hạnh phúc hơn. 

Khi đó, dù có xu hướng bi quan, bạn cũng sẽ bắt đầu biết trân trọng những điều tốt đẹp đang diễn ra thay vì nghĩ ngợi lo lắng quá nhiều cho tương lai. Mặt khác, nếu là người vượt lên hiện tại, lúc nào cũng sốt ruột chạy theo những dự án, bước ngoặt mới của tương lai thì bạn cũng có thể dùng cách này để thêm trân trọng cuộc sống hiện tại, đưa mình trở về với thực tế và tận hưởng ngày hôm nay. 

Hãy từ bỏ những lời phàn nàn

Con người thích đếm những rắc rối song lại quên đo hạnh phúc của mình.

~ FYODOR DOSTOYEVSKY, Những lá thư từ trong lòng đất

Khi trưởng dưỡng niềm tri ân mỗi ngày, chúng ta dần buông bỏ lối tư duy cầu toàn - lối suy nghĩ “giá như”: món quà sinh nhật chồng tặng mình thật đẹp, nhưng giá như anh ấy nghĩ đến việc đưa mình đi ăn tối; công việc này thật hấp dẫn và nhiều thử thách - nhưng giá như ông sếp của mình tính khí đừng thất thường thì sẽ tốt biết bao…

Tôi nghĩ đôi khi chúng ta thường phức tạp hóa cuộc sống của mình. Chúng ta cứ loanh quanh tìm hạnh phúc và niềm cảm hứng trong khi chúng vẫn luôn hiện hữu trong tầm tay với. Tôi có thể thấy lý do tại sao xã hội hiện đại lại khiến mọi thứ trở nên như thế. Chỉ cần bật bản tin thời sự, ngay lập tức ta sẽ cho rằng trên đời này chẳng còn tồn tại điều gì tốt đẹp - tất cả những gì bạn nhìn hay nghe thấy đều xoay quanh các bi kịch, bất hạnh hoặc bạo lực. Rồi bạn bắt đầu tin rằng cách duy nhất để dành được sự chú ý là phải tự mình bi kịch hóa mọi thứ. Bạn sẽ thấy mình bắt đầu than thở: “cậu đừng tưởng chỉ mình cậu mới có một ngày tồi tệ, hãy nghe tớ kể đây!”. Bạn có biết mình sẽ hạnh phúc hơn nhiều nếu bớt đi những lời than vãn và nhìn đời tích cực hơn không?

Trên hành trình du hóa, tôi đã gặp nhiều người mang lại cho tôi bài học quý giá về sự tri ân mỗi ngày. Nhiều người thoạt đầu suy sụp khi biết tin mình mắc bệnh hiểm nghèo, nhưng rồi họ gạt đi mọi thói quen than vãn để nhìn nhận chân xác hơn những quà tặng ý nghĩa của cuộc sống. Nói ra thì sợ bất tường, nhưng chỉ khi sẵn sàng chấp nhận cái chết, chúng ta mới có thể tận hưởng cuộc sống thực thụ. Chính vì vậy mà giáo lý Đức Phật luôn động viên chúng ta suy ngẫm về cái chết thay vì để những ý nghĩ này lẩn khuất ở một góc kín trong tâm. Nếu không chịu chấp nhận cái chết có thể xảy đến bất cứ lúc nào thì làm sao chúng ta có thể sống thật với chính mình? Khi đó, thay vì sợ hãi cái chết, chúng ta có thể coi đó là điều tất yếu trong cuộc sống, để chính điều này tạo cảm hứng giúp ta tháo gỡ mọi ràng buộc điều kiện để được hạnh phúc. Đừng trì hoãn, bạn nên để trái tim và tâm hồn được ân hưởng hạnh phúc ngay hôm nay. 

Dưới đây là một trích đoạn từ nhật ký tôi viết trong chuyến Eco Pad Yatra ở Sri Lanka, một đất nước qua thời gian dài bị chiến tranh tàn phá, song cũng chính ở nơi đây chúng tôi đã tìm thấy niềm hỷ lạc và tri ân trên từng bước đi. Eco Pad Yatra là những chuyến “bộ hành triều bái thánh địa” mà chúng tôi tổ chức hàng năm cùng với hàng trăm vị Tăng ni, phật tử, tình nguyện viên, để ghé thăm những làng quê xa xôi hẻo lánh trên khắp dãy Himalaya đồng thời thu nhặt rác thải nhựa dọc đường đi. 

Bên cạnh sự đón tiếp nồng hậu dành cho chúng tôi trong suốt một tháng trời đi bộ dọc từ Nam ra Bắc trên đất Sri Lanka, chúng tôi rất xúc động khi chứng kiến sự hòa hợp về tôn giáo và chủng tộc ở khắp mọi miền. Mỗi khi đi qua những vùng có nhiều người dân theo đạo Hồi và đạo Hindu, chúng tôi đều được cúng dường chỗ nghỉ chân, thức ăn, nước uống và những lời nguyện cầu chúc phúc. Chẳng ai khó chịu khi thấy đoàn bộ hành hàng trăm người đi ngang qua thị trấn, làng mạc hay thánh địa của họ. Cho dù đất nước đã trải qua ba thập kỷ đẫm máu vì nội chiến, nhưng khó có thể tin rằng người dân nơi đây vẫn tiếp tục cuộc sống với nụ cười lạc quan và đầy lòng vị tha. Hành trình từ Nam ra Bắc đủ dài đến nỗi thật khó có thể che giấu động thái tiêu cực, nếu có, của chính phủ hay người dân Sri Lanka đối với đoàn. Chúng tôi được tư do giao tiếp và đón nhận sự thân thiện của tất cả mọi người! 

Tôi hỏi nhiều người bằng cách nào họ có thể vượt qua những nỗi đau cuộc sống. Phần lớn họ đều nói năng lực này đến từ sự thấm nhuần giáo lý về quy luật nghiệp, về lòng tri ân, đức nhẫn nhục, vị tha. Tôi biết nhiều người bạn và học trò của tôi vẫn còn hoài nghi giáo pháp, chưa thật tin vào nghiệp, nhưng chúng ta có thể thấy đối với một đất nước như Sri Lanka, Phật pháp quan trọng như thế nào khi đã nâng đỡ vô số người vượt qua được ba mươi năm chiến tranh. Đã có thời, mỗi khi bước chân ra khỏi nhà, cha mẹ phải nói với con cái rằng chưa chắc họ quay về được - rất có thể họ sẽ bị khủng bố sát hại. Họ dặn con cái phải chuyên cần thực hành Phật pháp và tiếp tục sống trong tình yêu thương, nhẫn nhịn và cảm thông, bởi sẽ có ngày những cộng nghiệp xấu được tiêu trừ, hòa bình sẽ quay trở lại trên đất nước tươi đẹp này. Đây chính là kết quả thiết thực của sự thực hành Phật pháp.

Hãy hài lòng với điều mình có và hoan hỷ với mọi việc. Khi nhận ra rằng mình chẳng thiếu thứ gì, cả thế giới sẽ thuộc về bạn. 

~ Lão Tử

Thách thức là quà tặng cuộc sống

Trong cuộc sống, chúng ta cần biết trân trọng những chướng ngại khó khăn bởi nếu đường đời cứ bằng phẳng, chúng ta sẽ chẳng học hỏi được gì. Khi thấy mọi người đối xử không tốt hoặc đánh giá không đúng về mình, thay vì sân giận hay chối bỏ, chúng ta nên coi đó là cơ hội để nhìn nhận sai sót của bản thân và tự hoàn thiện mình. Thông thường, chính những người gây chướng ngại lại giúp chúng ta trưởng thành và khiến hành trình cuộc sống trở nên thú vị hơn. Việc không rơi vào cạm bẫy của xúc tình phiền não sẽ giúp chúng ta có cơ hội quán chiếu lại chính mình. Hơn thế, bạn hãy thật lòng thực hành tri ân và chúc nguyện người gây hiềm khích chướng ngại cho mình thật nhiều hạnh phúc.  

Chúng ta thường bị cuốn theo những cuộc đàm tiếu, phàn nàn về người nào đó. Đó là lúc bản ngã lên ngôi và cảm xúc nắm toàn quyền. Khi đó, chúng ta cần biết tự rút lui, tránh xa những vòng xoáy nguy hiểm của thị phi. Nếu gặp phải tình huống tương tự, cách tốt nhất là bạn cần giữ thái độ trung hòa coi những việc như vậy không liên quan tới mình và lánh đi để tránh “phan duyên”. Càng thực hành thiền quán, bạn sẽ càng dễ dàng rời xa những chuyện thị phi, biết lùi lại để trân trọng không chỉ những thuận lợi mà cả mọi khó khăn trong cuộc sống. Đây là phương pháp tốt nhất để chăm sóc tâm và tìm lại hạnh phúc cho mình. 

Khơi nguồn cảm hứng

Khi bạn có thể đón chào ngày cũng như đêm bằng cảm giác hân hoan, cuộc sống sẽ tỏa hương ngọt ngào… Cả thiên nhiên là lời chúc mừng và bạn sẽ tức thời cảm nhận hạnh phúc. Những gì tôi thực sự gặt hái từ cuộc sống hàng ngày thật không dễ nắm bắt hay diễn tả bằng lời, tựa như sắc màu buổi sớm mai hay khi hoàng hôn xuống. Đó là một thoáng gặp giống như tóm được những vì sao hay bắt được cầu vồng vậy. 

~ Hendry David Thoreau

Cuộc sống rất dễ rơi vào quỹ đạo nhàm chán với những thói quen và công việc thường nhật. Ngày tháng nối nhau song chúng ta luôn có cảm giác như mình chưa tận dụng tối đa quỹ thời gian trôi qua. Dẫu biết cuộc sống là quý báu nhưng với vô số trách nhiệm, làm sao chúng ta có thể rũ bỏ mọi thứ để đi tìm nguồn cảm hứng cho mình. 

Rồi bỗng nhiên, chúng ta lạc bước - hoặc thoáng thấy tâm hồn bồng bềnh trong giây lát: khi đọc một bài thơ hay, nhìn một đôi vợ chồng già tay trong tay, thưởng thức một bữa ăn ngon tuyệt, hoặc tạo nên đột phá trong công việc. Chúng ta chợt thấy tâm rộng mở tràn đầy cảm hứng. Những khoảnh khắc ấy là quà tặng của cuộc sống, mở rộng cánh cửa giúp ta trải nghiệm hạnh phúc. 

Lâu nay chúng ta vẫn bị trói buộc bởi những cảm xúc và tâm lý quen thuộc. Những khoảnh khắc trải nghiệm ấy giúp chúng ta nhận ra không gian quảng đại ở trong tâm và cả vũ trụ bên ngoài. Đó chính là những khoảnh khắc tuyệt đẹp tựa như tạo hóa vẫn ban tặng cho chúng ta mỗi ngày, vào mỗi buổi bình minh hay hoàng hôn. Có lần tôi được nghe một người phụ nữ kể về trải nghiệm khi cô quyết định đi ngắm hoàng hôn vào một ngày đông chí. Đó là một buổi chiều mây mù u ám ở vùng đồng quê nước Anh. Cô đứng từ trên đồi nhìn xuống thung lũng chờ hồi lâu, và khi đã bắt đầu quyết định quay về, thì bỗng một tia nắng mặt trời xé toang làn mây và tỏa ánh sáng rực rỡ. Cô không hề mong đợi điều gì song trên đường trở về nhà, cô cảm thấy trong lòng ngập tràn hy vọng và hứng khởi - đó quả thực là món quà hào phóng của mặt trời tặng cho cô. 

Mỗi khi lòng tràn đầy cảm hứng, chúng ta có thể thấu suốt mọi việc thế gian và nhận ra điều gì thực sự quan trọng trong đời. Chúng ta hiểu thêm về ý nghĩa của cuộc sống mỗi ngày. Khi hào hứng, chúng ta tập trung tốt hơn, bước đi trở nên nhẹ nhàng hơn, dễ hòa mình vào dòng đời và hoàn thành công việc. Chúng ta cảm thấy mình may mắn và viên mãn, chú tâm vào từng chi tiết, cảm thấy hạnh phúc và truyền hạnh phúc cho những người xung quanh. Nguồn cảm hứng giúp khai mở trí tuệ nội chứng và cung cấp năng lượng cho cơ thể chúng ta. Tất cả mọi thứ, từ hương vị thức ăn, sự giao tiếp với mọi người, những lời nói hay một chuyến dạo chơi giữa thiên nhiên đều giúp thức tỉnh mọi giác quan, khiến chúng ta vô cùng hào hứng. 

Cảm hứng dẫn đến hành động

Nhờ có cảm hứng mà chúng ta biết mình muốn làm gì; sau đó việc có tiến tới thực hiện mong muốn hay không hoàn toàn phụ thuộc vào chính mình. 

Có nhiều người nghĩ rằng Phật tử chúng ta chỉ suy nghĩ chứ không bao giờ hành động. Trên thực tế, chúng ta cần suy nghĩ thấu đáo rồi mới nên hành động. Nói theo cách khác, nếu như không có động cơ và quyết tâm, chắc chắn chúng ta sẽ bị mắc kẹt không thể làm được gì. Điều này cũng giống như mới sáng sớm tỉnh dậy bạn đã lập tức muốn thử ăn kiêng - có thể bạn sẽ ngạc nhiên hoặc bực bội với bản thân vì chỉ vài ngày, có khi chỉ vài giờ sau, bạn đã muốn bỏ cuộc. Nếu bạn mong rằng cơ thể của mình sẽ thay đổi mà không cần có những thay đổi trước tiên trong tâm, chắc chắn bạn sẽ chỉ chuốc lấy thất vọng mà thôi.

Khi biết trân trọng và tri ân, bạn sẽ nhận ra điều gì tạo cho mình cảm hứng, đồng thời có thêm động lực để biến cảm hứng thành hành động. Khi đó, bạn không còn chạy theo những ước mơ viển vông mà sẽ trở về với chính mình và để tâm vào việc mình làm. 

Khi mở lòng để đón nhận nguồn cảm hứng, bạn sẽ muốn chia sẻ sự hứng khởi và niềm vui của mình với mọi người. Càng cảm nhận hạnh phúc, bạn càng thêm rộng lượng. Bạn biết lắng nghe hơn và vượt qua nỗi sợ hãi về những bất trắc có thể xảy đến, bước đi vô úy tự tại giữa dòng đời đầy biến dịch thăng trầm. 

Tìm nguồn cảm hứng

Thay vì chờ đợi để cảm hứng tìm đến với mình, sao bạn không chủ động tìm kiếm chúng ngay trong đời sống hàng ngày. Tôi biết chắc chắn bạn sẽ tìm được. Hãy sống thân thiện, dễ mến… bắt đầu như vậy và bạn sẽ nhanh chóng nhận ra điều gì tạo cho bạn cảm hứng. Trân trọng và cảm hứng luôn đi kèm với nhau. Chỉ cần dành một chút thời gian mỗi ngày để tự nhắc mình về những điều tốt đẹp trong cuộc sống, bạn sẽ được tiếp thêm nguồn năng lượng mạnh mẽ và an lành. 

Thiên nhiên, con người và mọi hữu tình là nguồn cảm hứng của tôi mỗi ngày. Từ con kiến nhỏ xíu cho tới những rặng núi cao hùng vĩ đều có thể khiến cho bạn ngạc nhiên thán phục. Công việc của tôi trên thế gian chỉ đơn giản là nhắc nhở mọi người về những điều tốt đẹp ẩn chứa trong tâm, về năng lực của tình yêu thương và lòng bi mẫn hướng tới mọi hữu tình, nhờ đó chúng ta có thể sẻ chia hạnh phúc.  

Tóm lại, chúng ta cần trưởng dưỡng cảm hứng bởi đây chính là chìa khóa hạnh phúc. Cũng giống như việc chăm sóc một khu vườn, tất cả chúng ta đều có thể chăm sóc trưởng dưỡng nguồn cảm hứng của mình. Nếu biết phát huy năng lực của bản thân, chúng ta sẽ có thêm rất nhiều để chia sẻ; cuộc sống sẽ trở nên thú vị, ta cảm thấy thư giãn hơn khi nghĩ về mình và mọi người. Chúng ta có thể bỏ qua những điều vô nghĩa vẫn thường len lỏi chi phối mình hàng ngày để chú tâm vào những gì thực sự quan trọng. Chúng ta sẽ buông xả bám chấp vào lời khen tiếng chê, ngay cả những sai lầm cũng có thể trở thành nguồn cảm hứng - bởi đằng sau đó thường ẩn chứa những bài học tuyệt vời. Đến cả nỗi sợ hãi cũng có thể tạo cảm hứng cho chúng ta, vượt qua được nỗi sợ chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất để chuyển hóa tâm. Chúng ta sẽ sống vô úy hạnh phúc mỗi ngày. 

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Hãy mở lòng để hạnh phúc

Đọc lại bài trước ấn vào đây.