Chia sẻ hạnh phúc

Các bạn đang đọc bài 18 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Trao tặng nụ cười rạng rỡ để cuộc sống tràn đầy ý nghĩa 

~ F. SCOTT FITZGERALD

Hạnh phúc là lòng từ ái, tâm yêu thương tràn đầy bi mẫn. Hạnh phúc hiện diện trong sự biết ơn và cho đi. Không có hạnh phúc nào lớn hơn sự chia sẻ. Xin đừng nghĩ hạnh phúc là điều phù phiếm hay sự tự nuông chiều. Hạnh phúc thực sự có sức mạnh lớn lao, nó có thể kết nối mọi người, chữa lành những vết thương, giúp ta thực hiện những điều vĩ đại. Người thực sự tràn đầy hạnh phúc và niềm vui sống sẽ có tâm tràn ngập tình yêu thương và sẻ chia.

Là hành giả tâm linh, chúng ta nói nhiều về việc “làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh hữu tình”, điều đó đơn giản có nghĩa là luôn hành động vì lợi ích của mọi loài. Tôi lấy làm tiếc phải nói rằng đôi khi chúng ta chưa thực sự biến lời nói thành hành động. Với những phương tiện sẵn có chúng ta đã nỗ lực rất nhiều để chia sẻ ý tưởng và lời khuyên thực tế giúp mọi người vun bồi hạnh phúc, tình yêu thương và lòng bi mẫn cũng như bảo vệ thiên nhiên và chăm sóc lẫn nhau. Nhưng tôi tự hỏi liệu những nỗ lực này đã là đủ, hành động của chúng ta đã thực sự ý nghĩa như những cống hiến âm thầm đáng vinh danh của nhiều người khác hay chưa?

Khi đến thăm trụ sở Tổ chức Y tế Thế giới, tôi đã rất xúc động vì nỗ lực thực tế to lớn mà nhân viên của họ tập trung giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng. Còn khi đến thăm văn phòng Tổ chức Nghiên cứu Nguyên tử Châu Âu tại Geneva, nơi hơn 200 nhà khoa học hàng đầu đang làm việc ngày đêm để tìm ra giải pháp cho những vấn đề toàn cầu, tôi xúc động khi thấy dù vất vả thế nhưng mọi người đều vui vẻ hạnh phúc. Tôi nghĩ sở dĩ như vậy là do họ có nhận thức rõ ràng về trách nhiệm của mình vì hạnh phúc nhân loại. Hạnh phúc sẽ tự nhiên đơm hoa kết trái khi bạn sống vì người khác. Đây là quy luật tự nhiên của vũ trụ. Khi làm lợi ích không chỉ riêng mình mà còn cho mọi người, hạnh phúc sẽ tỏa ra rạng ngời!

Hạnh phúc nhân đôi khi được chia sẻ

Người hạnh phúc sẽ mang lại hạnh phúc cho người khác. 

~ ANNE FRANK, Nhật ký của một cô gái trẻ 

Khi chia sẻ hạnh phúc, chúng ta khiến hạnh phúc của chính mình trở nên sâu sắc hơn. Sẻ chia là một hình thức tương tác và tạo ra mối liên hệ. Nhờ vào đó, chúng ta hiểu rõ hơn về tự tính hạnh phúc nơi mình để tích cực vun bồi những điều kiện giúp hạnh phúc nhân lên gấp bội.

Bạn có thể thấy ngạc nhiên về tác động mạnh mẽ của hạnh phúc khi được sẻ chia tới người khác. Điều này khá dễ thấy ở góc độ cá nhân vì bạn có thể cảm nhận được phản ứng tức thời, ví dụ một nụ cười được đáp lại, từ phía người đón nhận. Nhưng một cách rộng hơn, bạn cần biết tất cả năng lượng và cảm xúc mình chia sẻ với thế giới cũng đều tạo nên sự khác biệt cho thế giới này. 

Cũng giống như việc nỗi buồn được chia sẻ sẽ vơi đi một nửa, niềm vui được sẻ chia sẽ nhân đôi. Điều kỳ diệu là càng cho đi bao nhiêu, hạnh phúc sẽ càng nhân lên bấy nhiêu. Bằng trực giác của mình, chúng ta đều biết điều này là đúng song lại dễ quên nó ngay trong cuộc sống hàng ngày. Trên quãng đường từ nhà đến công sở, bạn thấy biết bao nhiêu người dường như chỉ cắm cúi đi hoặc dán mắt vào màn hình điện thoại mà chẳng quan tâm gì đến người khác. Nhưng việc sẻ chia hạnh phúc đâu có gì khó khăn to tát. Một câu nói đùa với một người xa lạ cùng xếp hàng khi mua đồ hay một nụ cười thân thiện với một người không quen biết trên phố, mọi cơ hội giao tiếp hàng ngày như thế đều có thể tức thời mang lời cho chúng ta hạnh phúc niềm vui.

Tâm hào phóng

Anh Miguel-Angel Cárdenas, một nhà báo người Peru, may mắn có được một bài học lớn trong thời gian nhập thất cùng chúng tôi ở Nepal:

Đó là lúc chúng tôi thực hiện vòng nhiễu thứ 13 quanh Bảo tháp Swayambhunath. Ở đó tôi bắt đầu hiểu được ý nghĩa của một chuyến hành hương triều bái thánh địa, trải nghiệm việc an trú tâm trong hiện tại và ý thức hơn về hành trình này.

Khi nhiễu đến vòng thứ 11 với đôi chân khập khiễng, tôi cảm thấy mình không thể đi tiếp được nữa. Khi leo ngược lên dốc, tôi bị ngã với chiếc ba lô và chai nước; tôi mệt hết hơi gần như không còn sức.Lúc đó tôi chợt quay người lại và bất ngờ khi thấy Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa đang đứng đó! Ngài trao cho tôi một nụ cười rạng rỡ giúp tôi thấy mình được an ủi, khích lệ rất nhiều.

Tôi cảm nhận một nguồn năng lượng lớn lao. Tôi đứng lên như thể chưa hề có bất cứ đau đớn nào. Hàng trăm người khởi hành đi nhiễu Bảo tháp và sau hơn 50km đi bộ, cả nhóm chỉ còn lại vài người. Lúc được Pháp Vương khích lệ, tôi thấy tâm mình bay bổng thăng hoa và đi nhiễu tiếp hai vòng nữa trong một trạng thái hứng khởi. Ở vòng cuối cùng, chúng tôi trèo những bậc cheo leo tiến về phía đỉnh của ngôi Bảo tháp chính. Tôi mong ước mình sẽ là một trong số những người đầu tiên của đoàn được lên tận đỉnh của Bảo tháp này.

Ở vài bậc đầu tiên, tôi bắt gặp một sư ni Hàn Quốc đang ôm ngực cố leo lên tiếp. Vị sư ni lớn tuổi hơn tôi rất nhiều và tôi lấy làm kinh ngạc với ý chí kiên cường ấy. Nhưng rồi sự ích kỷ trong tôi lại xuất hiện và tôi tự nhủ: “Sẽ có người khác giúp cho sư ni; mình cần phải leo lên đến đỉnh cùng Pháp Vương và tận hưởng cảm giác giải thoát.” Tôi đi tiếp ba bậc nữa nhưng rồi chợt cảm thấy hổ thẹn với bản thân nên đã quay xuống giúp đỡ sư ni đi tiếp lên.

Tâm tôi vẫn còn bị ám ảnh với mong muốn lên được đỉnh ngôi Bảo tháp linh thiêng. Tôi không thể tin được điều đang xảy ra với mình; một vài phút trước tôi nghĩ mình được gia trì, sẽ là người đầu tiên “cán đích” và giờ đây ước vọng này đang “phá sản”. Thực tế, vị Sư ni đi rất chậm, mỗi bước đi mất tới năm phút. Tôi thấy rất tuyệt vọng, mặc dù đang giúp bà nhưng tâm tôi thật nặng nề, u ám.

Rồi đột nhiên tôi ý thức được về điều này. Đó là bài pháp lớn nhất của tôi. Tôi ý thức được rõ ràng những gì đang diễn ra trong tâm mình, các nhiễm ô, bản ngã và những che chướng bất tịnh. Tôi trải nghiệm “khoảnh hở” tâm hiển lộ,khi thời gian như ngừng trôi chỉ còn lại sự tỉnh thức và lòng tri ân.

Đó là một trong những giây phút hạnh phúc nhất cuộc đời, khi nắm cánh tay của vị ni sư già và mỉm cười dịu dàng. Chúng tôi đã lên đến đỉnh bảo tháp lúc nào mà không hay. Khi chúng tôi bước lên bậc cuối cùng, thành công một cách yên bình, chúng tôi thấy Ngài đứng đó! Cảm giác ấy muốn làm tôi cười thật lớn - Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa vẫn ở đó; Ngài đang dạo quanh Bảo tháp. Phải chăng Ngài vẫn đang đợi chúng tôi?

Đó là một trải nghiệm đẹp. Hôm nay tôi nhớ lại kỷ niệm đó vào thời khắc tôi cần đến nó nhất.

~ Miguel-Angel Cárdenas, một nhà báo người Peru

Giúp đỡ vô điều kiện

Hạnh phúc không thể sẻ chia khó được gọi là hạnh phúc; hạnh phúc đó nhạt nhẽo vô vị. 

~ CHARLOTTE BRONTE

Đừng bao giờ ra đầu bài cho lòng hào phóng nếu không bạn sẽ đặt điều kiện với bất cứ thứ gì mình cho đi. Ví dụ như bạn có thể giúp một đồng nghiệp thực hiện công việc, nhưng lại nghĩ rằng người đó phải biết ơn, hoặc bạn có thể tặng hoa cho vợ để nàng đối xử tử tế với mình. Dĩ nhiên, vợ bạn sẽ hạnh phúc khi nhận được bó hoa, nhưng như vậy chưa đủ hay sao? Có phải nếu vợ bạn phấn khởi thì bạn cũng sẽ thấy vui vẻ? Đây là phương trình đơn giản mà vô cùng hiệu quả: bạn hạnh phúc, vì thế mà tôi hạnh phúc!

Chúng ta càng thực hành cho đi vô điều kiện thì càng ít bám chấp vào việc nhận lại bất cứ thứ gì, và rồi chúng ta sẽ khám phá ra suối nguồn hạnh phúc diệu kỳ. Đừng nghĩ ngợi quá nhiều, bạn chỉ cần trao đi bất cứ thứ gì trái tim mách bảo. Hãy cho đi mà không chờ nhận lại. Cho đi chỉ đơn giản là cho đi.

Khổ đau của bạn là khổ đau của tôi, và hạnh phúc của bạn là hạnh phúc của tôi. 

~ ĐỨC PHẬT

Bố thí Ba la mật

Cô Katie đã cảm nhận khoảnh khắc giác ngộ khi nghe pháp trong một kỳ chuyên tu:

Trong một lần giảng pháp, Đức Pháp Vương đã giảng về việc bố thí “keo kiệt”. Đây là một tính từ xác đáng và tôi lập tức lắng nghe chăm chú hơn vì cảm thấy một sự thấu hiểu mạnh mẽ mà những từ ngữ này mang lại. Điều chúng ta đang phấn đấu đạt được là “bố thí vô điều kiện”, nghĩa là bạn cho đi và thực sự không đòi hỏi hay trông đợi nhận lại bất cứ thứ gì. Đó là cho đi không có ràng buộc, kể cả những ràng buộc tình cảm. Tôi phải thú nhận rằng phần lớn những gì tôi cho đi đều thuộc thể loại bố thí “keo kiệt”. Tôi sẽ suy đi tính lại, cố gắng cân đo đong đếm xem có công bằng hay không, tôi đã trở nên quá bám chấp vào ý thức về sự công bằng đến mức không bao giờ thực sự cho đi mà không mong nhận lại. Và tôi đã giác ngộ rằng việc bố thí keo kiệt sẽ không bao giờ mang lại hạnh phúc, nên nếu muốn hạnh phúc khi cho đi, mà tôi thực sự mong muốn điều này, thì tôi cần dụng công thực hành.

Bài thực hành đầu tiên có vẻ lạ lùng nhưng lại rất có ý nghĩa. Bạn chỉ đơn giản trao một món đồ từ tay này sang tay kia. Tôi nghĩ thực hành này tạo ra một thói quen cho đi theo đúng nghĩa, không kèm theo ràng buộc tình cảm hay điều kiện. Sau đó, bạn thực hành cho đi những thứ nho nhỏ dễ chơi, ví dụ như đem số tiền lì xì giữ trong heo đất để làm từ thiện. 

Tôi vẫn còn cần thực hành nhiều để có thể bố thí những thứ giá trị hơn, nhưng giờ đây tôi nhận biết rõ hơn tâm toan tính vị kỷ và cũng bắt đầu lắng nghe tiếng nói trí tuệ bên trong mình. Theo thời gian, tôi dần hiểu rõ về tiềm năng của “bố thí vô điều kiện”, và chắc chắn sẽ phải thực hành để vươn tới sự hoàn hảo này.

~ Katie

Bố thí là buông bỏ

Nếu bạn từng khát khao mua được một món đồ rồi cuối cùng thực hiện được điều này, ngay khi đó, bạn sẽ hài lòng hạnh phúc. Thoạt tiên, bạn nghĩ rằng phải có được món đồ mình mới hạnh phúc, nhưng lại nhận ra niềm hạnh phúc đó nhanh chóng suy giảm cùng với việc sở hữu đồ vật này. Như vậy, không phải món đồ mà chính việc thoát khỏi mong mỏi khi chưa có được nó mang lại hạnh phúc nhất thời. Thật hài hước là khi đã sở hữu, chúng ta dường như bớt “bám chấp” vào món đồ hơn so với khi ta chưa có nó. 

Thực hành bố thí cũng là thực hành giải thoát. Niềm vui đơn sơ đến từ việc cho đi vô điều kiện mà không mong đợi gì. Những giây phút chúng ta cảm thấy lòng nhẹ tênh cũng là khi chúng ta dẹp bỏ được sự ích kỷ hẹp hòi, tham muốn cá nhân và biết quan tâm đến lợi ích và hạnh phúc của người khác. Đức Phật từng dạy rằng nếu bạn quá bám chấp vào một thứ gì, thực hành cho đi, buông xả nó sẽ đem lại cho chúng ta nhiều lợi lạc. Điều này không chỉ đúng với tiền bạc, của cải mà còn áp dụng đối với những định kiến hạn hẹp của chúng ta về chính mình (xem bài trưởng dưỡng tâm an lạc). Không phải lòng keo kiệt bủn xỉn, mà tâm bố thí quảng đại chính là tự tính chân thật của chúng ta. Trao gửi niềm tin cho người khác cũng là cách để chúng ta trưởng dưỡng sự tự tin ở chính mình.

Trao tặng sự tôn trọng

Hãy dành toàn tâm toàn ý cho những người sống xung quanh bạn. Hãy lắng nghe và sẵn lòng nhìn nhận những quan điểm khác biệt thay vì bám chấp vào quan kiến của riêng mình. Hãy trao tặng lời chúc tốt đẹp, thể hiện sự trân trọng đối với những người thân yêu bằng bất cứ cách nào và kiên nhẫn với họ trong suốt cả ngày. Những hành động trao tặng này sẽ khiến tâm bạn có cảm giác an vui và rộng mở.

Trao tặng hiểu biết và cảm hứng

Dù là một nhà giáo, một bậc phụ huynh, một người bạn hay đồng nghiệp, sẽ có những lúc bạn chỉ cần lắng nghe mọi người và lúc khác bạn có thể sẻ chia trí tuệ và sự hiểu biết. Điều quan trọng là bạn không được để bản ngã chi phối trong những tình huống này mà hãy đặt mình vào hoàn cảnh của người khác và giúp họ hiểu những bí mật của hạnh phúc. Bạn có thể đưa ra một cách nhìn mới đối với một tình huống khó khăn, một ý tưởng mới để tiếp cận vấn đề hoặc sự nghỉ ngơi, giải trí lành mạnh.

Hãy rộng lượng trong lời nói

Tôi thực sự hoan hỷ khi thấy các bạn hữu và đệ tử của mình biết sống hòa hợp và hỗ trợ nhau trong tinh thần vô ngã vị tha, tương thân tương ái. Mỗi khi chúng tôi tổ chức chương trình Pháp hội hay khóa nhập thất thường có nhiều người từ các quốc gia và văn hóa khác nhau vân tập; công tác tổ chức tốn rất nhiều công sức, nhưng nhờ nỗ lực trao đổi, phối hợp của cả tập thể, công việc này thường trở nên nhẹ nhàng, mang tới nhiều niềm vui, trải nghiệm tích cực cho mọi người.  

Tôi vẫn thường nói giao tiếp rất quan trọng. Nếu không bị hạn chế kỹ năng giao tiếp, tâm trạng bất an hoặc có điều gì khó nói, chắn hẳn bạn sẽ sẵn sàng chia sẻ thông tin, nhất là đối với những sự kiện đại chúng có ích lợi cho nhiều người. Nếu không phải như vậy, bạn cần xem lại động cơ của mình. Có thể bạn có lý do chính đáng , nhưng phần lớn thời gian, nỗi lo sợ của bạn gắn liền với bản ngã.

Giao tiếp là sự thực hành giúp trưởng dưỡng sự hòa hợp với mọi người. Khi bình tĩnh tiếp xúc với mọi người, không bị cảm xúc chi phối, mọi thứ sẽ diễn ra tốt đẹp: Bạn có thể thẳng thắn bàn bạc về những điểm chưa đồng thuận và tìm ra giải pháp mà không biến chúng thành những vấn đề mang tính cá nhân. Nếu tự giải phóng mình khỏi bám chấp vào bản ngã hay vào các luận điểm cá nhân, việc giao tiếp với mọi người sẽ trở nên khoáng đạt. Chúng ta sẽ không sa vào những chuyện tầm phào hay ác ý. Chúng ta có thể bày tỏ cả sự bất đồng quan điểm, chỉ cần giữ sự tôn trọng và luôn ý thức rằng trên thế gian này có vô vàn quan kiến khác nhau, ý kiến cá nhân của mình không phải là duy nhất. 

Hãy dành thời gian trò chuyện hay viết một bức thư với tình yêu thương; cố gắng đừng bao giờ để lời nói của mình như mũi tên gây tổn thương. Thay vào đó, bạn hãy trao đi lời nói như quà tặng của yêu thương, từ bi và hạnh phúc.

Hãy rộng lượng trong hành động

Đừng để bất kỳ ai đến gặp bạn phải ra về trong tâm trạng không vui. 

~ MẸ TERESA

Sự thực hành tri ân, trưởng dưỡng nhận thức và phát tâm mỗi ngày chính là tạo cơ hội cho mình trở nên rộng lượng trong mọi suy nghĩ, lời nói và hành động. Hành động này đôi khi chỉ đơn giản là dang tay giúp đỡ một người già hay trẻ em nghèo khó. Với động cơ tốt đẹp lợi ích mọi người, bạn có hiểu biết đúng đắn hơn về nhu cầu của những người xung quanh, nhận ra họ thiếu gì và mình có thể làm gì để giúp họ. Dần dần, ý thức và sự quan tâm nhiều hơn đối với thế giới quanh mình sẽ khiến bạn dành thêm thời gian và khả năng để giúp đỡ mọi người với tâm trân trọng và vô ngã. 

Bạn muốn cho đi những gì?

Bạn có bám chấp quá mức đối với một trong những thứ sau hay không?

• Quan kiến

• Sở hữu

• Tiền bạc

Hãy suy ngẫm xem thứ gì thực sự đem lại cho bạn niềm vui trong cuộc sống, và điều gì khiến bạn thấy tâm mình đau đớn khổ sở. Trong những điều trên, có thứ gì khiến bạn lo lắng? Có gì khiến bạn muộn phiền với người khác? Chúng có khiến bạn phát khởi những xúc tình tiêu cực?

Gỡ bỏ những trói buộc đó như thế nào?

Bạn có muốn những ý kiến của mình trở nên bớt vị kỷ? Hãy trưởng dưỡng sự cảm thông bằng cách thực sự chú tâm khi lắng nghe mọi người. Hãy quan sát tâm mình, bạn không cần vận trí xem mình nên nói gì mà chỉ cần điều tâm để tiếp nhận được những gì người khác muốn chia sẻ. Bạn có thấy mình tự do hơn khi giải phóng bớt đồ đạc tích trữ, khi nhà cửa gọn gàng sạch sẽ hơn không? Hãy dành một kỳ nghỉ cuối tuần, dọn bớt đồ đạc chất chứa trong nhà và đem cho đi từ thiện.

Nếu bạn bám chấp vào tiền bạc, hãy thực hành thường xuyên cho đi những khoản tiền nhỏ. Hãy chỉ nghĩ đến việc cho đi, không bám chấp thêm.

Tâm quảng đại là tâm hạnh phúc. Nếu muốn trưởng dưỡng khía cạnh này, hãy bắt đầu từ những việc nhỏ trong cuộc sống mỗi ngày. Bạn cho đi những gì mình có thể và hãy nhớ mọi người không chỉ cần tiền bạc mà còn rất cần nhận được tình yêu thương, lòng từ ái, tiếng cười và niềm cảm hứng từ bạn. Bạn có thể cho đi hạnh phúc. Trên thế giới này hầu như chẳng có gì được cho không, nhưng khi chăm sóc tâm mình, bạn có kho bảo báu để chia sẻ. Bạn sẽ thấy mình thật may mắn khi biết sẻ chia như thế!

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Chúng ta có thể giúp thế giới hạnh phúc hơn không?

Đọc lại bài trước ấn vào đây.