Hãy mở lòng để hạnh phúc

Các bạn đang đọc bài 9 trong cuốn sách Hạnh phúc tại tâm

Bí mật của hạnh phúc là tự do 

Bí mật của tự do là sự can đảm 

~ THUCYDIDES

Tâm có thể là chốn lao tù nhưng cũng có thể đem lại giải thoát cho bạn; chính những xu hướng tập khí, thói quen là thủ phạm khiến chúng ta bỏ lỡ cơ hội có được hạnh phúc. Trong chương này, chúng ta sẽ tìm hiểu phương pháp phá bỏ rào cản tâm và giải phóng tư duy khỏi những định kiến ta đang áp đặt lên bản thân mình và người khác.

Vượt qua bản ngã

Tại sao bạn lại chấp nhận cảnh tù đày khi cánh cửa nhà tù đã rộng mở ?

~ RUMI

Trước khi bắt đầu nới lỏng những sợi dây ràng buộc vô hình nhưng rất bền chặt được tạo nên và gia cố hàng ngày bởi xu hướng tập khí thói quen của mình, chúng ta cần xem xét khái niệm “bản ngã” một cách kỹ càng hơn. Như đã bàn luận ở phần trước (xem lại bài Những rào cản đối với hạnh phúc), bản ngã được hình thành từ những niềm tin mà chúng ta đã dựng lên bao lâu nay về bản thân cũng như về thế giới này. Những niềm tin ấy ngày càng mạnh mẽ khiến chúng ta ngộ nhận đó là chân lý. Chúng ta đồng hóa tâm mình với bản ngã mà không nhận ra rằng những điều sâu xa và chân thực hơn đang ẩn lấp phía dưới và thực ra bản ngã chỉ tồn tại trên bề mặt tâm - giống như một tấm màn che phủ tự tính tâm và trí tuệ bên trong ta vậy. 

Bản ngã là một tập hợp những câu chuyện bắt nguồn từ thủa ấu thơ - khi chúng ta được gán cho những nhãn mác như “hư hỏng”, “nhút nhát” hay “lắm điều” - mầm mống của bản ngã được gieo trong tâm ta từ lúc ấy. Thời gian trôi qua, dần dần chúng ta tạo dựng lên một hình ảnh nhất định về bản thân và thế giới xung quanh. Điều này cũng dễ hiểu bởi xét cho cùng con người thường rơi vào cái bẫy của chủ quan và phân biệt nhị nguyên. Gốc rễ của vấn đề là chỗ chúng ta không ý thức được bản ngã thực sự được hình thành dựa trên nhận thức và khái niệm - bản ngã không phải là chân lý tuyệt đối như chúng ta vẫn lầm tưởng.

Bản ngã luôn bận tâm đến “tôi” và “của tôi”; nó rất ngoan cố và muốn mọi thứ phải tuân theo một cách thức nhất định để chúng ta cảm thấy an ổn thoải mái. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy, bản ngã cũng thường giam hãm chúng ta trong đau khổ phiền não vì bản chất bám chấp của nó, bám chấp cả vào sự vật lẫn con người mà chúng ta tin là có thể mang lại cho ta hạnh phúc hôm nay hoặc ta sẽ cần để có được hạnh phúc tương lai.

Bản ngã tuy mạnh mẽ nhưng lại thiếu sự mềm dẻo, vì thế nó khá mong manh và dễ bị tổn thương. Hãy nhớ lại một lời chì chiết cay độc hoặc những lúc bạn cảm thấy bị miệt thị nhưng rồi thử nghĩ xem, bản thân bạn cũng rất dễ sa vào thói quen chỉ trích hoặc phán xét người khác theo quan điểm chủ quan của mình. Bám chấp và một mực mong muốn mọi việc phải diễn ra theo ý mình là điều dễ hiểu bởi tất cả chúng ta đều có những ước mơ và khát khao, hy vọng. Nhưng chính bản chất tham lam và chiếm đoạt của bám chấp lại là nguồn gốc của vô số khổ đau phiền não trong tâm ta.

Giả sử một ngày nào đó, bạn đi làm với quyết tâm sẽ luôn suy nghĩ tích cực không để cấp trên hay đồng nghiệp làm mình khó chịu phiền lòng. Nhưng rồi khi bị cấp trên phê bình trước mặt mọi người, bạn bắt đầu ấm ức, tức giận và xấu hổ. Bạn tự hỏi tại sao phải tốn công nhọc sức giữ gìn tâm ý trong khi chẳng thể làm gì để ngăn cấp trên bêu giễu mình. Một mặt, bạn cảm thấy bực tức và chỉ muốn nghỉ việc, nhưng mặt khác bạn thấy mình bế tắc vì vẫn cần công việc để mưu sinh và chu cấp cho cả gia đình. Khi kẹt trong vòng luẩn quẩn của những suy nghĩ, tính toán, có rất nhiều cảm xúc và thói quen tập khí được bộc lộ như những thước phim được quay lại. 

Như thế, mặc dù khởi đầu có ý tốt nhưng khi cấp trên hành xử bất ngờ, bạn lại quay trở về thói quen phản ứng cũ và rốt cuộc là hỏng mất một ngày vui. Thậm chí cơ thể bạn lúc ấy cũng hùa theo tâm trạng và trở nên đầy căng thẳng, bức xúc. Trong những tình huống như vậy, với chút hành trang thực hành, bạn sẽ có thể thiết lập một khoảng hở trong tâm trước khi vội vàng kích hoạt phản ứng để không còn bị sân giận hay cảm giác xấu hổ đeo bám cả ngày, mặc dù bạn vẫn thấy việc cấp trên chỉ trích mình trước mặt mọi người như vậy là không hợp lý. Thông qua việc trưởng dưỡng tâm tỉnh giác hay thực hành chính niệm, bạn có thể nhận biết và quan sát được các thói quen tư duy của chính mình, đây là bước đi đầu tiên giúp chúng ta có thể chuyển hóa chúng. 

Bám chấp vào xu hướng tập khí

Các xu hướng tập khí thói quen được hình thành như thế nào? Các thói quen này là nô lệ của bản ngã và ở một khía cạnh nào đó, chúng dường như khiến cuộc sống có vẻ dễ chịu hơn khi cho ta có cảm giác biết mình là ai và sẽ phản ứng như thế nào trước các tình huống khác nhau; một kiểu an ủi khi biết mình đang đứng ở đâu. Các thói quen khiến tâm ta trở nên xao nhãng và lười biếng, đó là cơ hội để các xúc tình tiêu cực và phiền não như sân giận, đố kỵ hay hổ thẹn tha hồ phát khởi và nắm lấy việc điều khiển tâm mình. 

Một số người bám vào các thói quen và khuôn mẫu tư duy như một cách để tự ngăn cản bản thân thay đổi hay nắm bắt các cơ hội. Họ núp mình vào các thói quen: “Tôi không thích đến những miền đất lạ” hoặc ”Tôi luôn bị những người xấu lôi cuốn.” Đây là những định kiến ta áp đặt lên bản thân mình, làm che mờ sự tự tin và cả hạnh phúc của chúng ta.

Những niềm tin hạn chế bản thân 

Hãy học cách trân trọng bản thân, điều đó có nghĩa là: hãy đấu tranh cho hạnh phúc của chính mình. 

~ AYN RAND

Các định kiến cố chấp bộc lộ trong tâm ta dưới nhiều hình thức - đó là những suy nghĩ quẩn quanh trong tâm trí theo kiểu: 

• Tôi chỉ có thể hạnh phúc nếu biết luôn vượt trội.

• Do không tài giỏi nên tôi sẽ lựa chọn hạnh phúc dễ dàng.

• Tôi chỉ hạnh phúc khi được công nhận

• Tôi không chắc mình có xứng đáng được hưởng hạnh phúc.

• Nếu tự cho phép mình quá hạnh phúc thì sau này tôi sẽ thất vọng.

Khi hướng dẫn các Phật tử hành thiền, tôi thường khuyên họ giữ tâm bình tĩnh không nóng vội. Sở dĩ phải nói như thế để một mặt giúp mọi người thư giãn an trú trong tự tính tâm, mặt khác giúp họ hiểu ra dưới góc độ thực hành chúng ta chưa hoàn hảo, bởi nếu đã hoàn hảo, đã chứng đạt Giác ngộ rồi, chúng ta đâu cần tu tập thực hành nữa.

Tôi chỉ có thể hạnh phúc nếu biết luôn vượt trội

Có nhiều người trưởng thành với áp lực và sự kỳ vọng rất nhiều của cha mẹ ngay từ khi còn nhỏ, điều đó khiến họ tin rằng bản thân cần phải đặc biệt, vượt trội hơn nữa thì mới được phép hạnh phúc. Như tôi chẳng hạn - tôi học không giỏi lắm nhưng từ khi được ấn chứng là hóa thân của Đức Phật Quan Âm và của Đức Naropa (ND: Đại thành tựu giả trứ danh trong lịch sử Phật giáo Ấn Độ), tôi cảm thấy trách nhiệm rất nặng nề và lo ngại rằng mình không đủ năng lực để dẫn dắt, chăm lo cho dòng Truyền thừa Giác ngộ. Suốt cuộc đời mình, tôi luôn tự động viên mình phải loại bỏ sự bám chấp đấy. Tôi chỉ đơn giản nỗ lực hết sức trong các công việc và trách nhiệm của mình. Nếu cứ mất thời gian lo lắng liệu mình có đủ tài giỏi hay không, tôi sẽ chẳng giúp ích được gì cho ai vì sẽ luôn ám ảnh bởi nỗi sợ thất bại.

Do không tài giỏi nên tôi sẽ lựa chọn hạnh phúc dễ dàng

Nếu một người trưởng thành với niềm tin rằng bản thân mình kém cỏi, họ có thể nghĩ rằng mình không xứng đáng được hưởng hạnh phúc và do đó chỉ chạy theo những thú vui giả tạm và hời hợt bên ngoài. Họ có thể mất nhiều thời gian theo đuổi thứ “hạnh phúc dễ dàng” này cũng như tiêu tốn công sức và tiền bạc vào đó. Họ sợ khám phá con người thật của chính mình, cứ liên tục lăng xăng bận rộn để không phải ngồi trong tĩnh lặng và đối diện với chính tâm họ. Nếu bạn thấy mình cũng có cái nhìn như vậy về bản thân thì tôi khuyên bạn hãy can đảm (tôi biết bạn là người như vậy) nhìn sâu vào nội tâm khi đọc cuốn sách này và bắt đầu khám phá về con người tuyệt vời bên trong chính mình.

Tôi chỉ hạnh phúc khi được công nhận

Hồi nhỏ, chúng ta thường nhanh chóng nhận ra những tín hiệu đồng ý qua ánh mắt của cha mẹ. Chúng ta đùa nghịch, chạy nhảy và la hét: “Bố mẹ nhìn con này, hãy xem con này!” Đáp lại, các bậc cha mẹ thường tỏ thái độ để đảm bảo cho bọn trẻ biết rằng chúng đang làm những điều đúng đắn. Khi còn trẻ, đó là cách chúng ta trưởng thành và phát triển chính mình với sự đồng tình chấp thuận của những người lớn. 

Nhưng vấn đề là nếu cứ thế thì khi lớn lên, chúng ta dễ hình thành thói quen phụ thuộc vào sự công nhận của người khác thì mới được hạnh phúc. Có những ngày chúng ta đi làm về và cười tươi như hoa vì được cấp trên khen ngợi, nhưng ngay hôm sau, chúng ta lại bức xúc vì bị phê bình do mắc lỗi. Nếu quá đề cao bản ngã của mình, sẽ có lúc chúng ta phải chịu đau đớn khi bị đẩy từ trên cao xuống. Mặt khác, nếu biết chấp nhận bản thân nhiều hơn, đồng thời không quá bận tâm đến những lời khen chê thì những thứ ấy sẽ không còn sức mạnh chi phối sự bình an trong tâm ta.

Tôi không chắc mình có xứng đáng được hưởng hạnh phúc

Biết bao nhiêu người trên thế giới này đang bị trầm cảm, khi mà tất cả các giá trị bản thân, lòng tự trọng trở nên cạn kiệt khiến họ thậm chí chẳng muốn thức dậy mỗi sáng. Khi tâm chán chường, chúng ta sẽ bỏ lỡ cuộc sống và những điều kỳ diệu của nó. Chúng ta chật vật tìm lại những mối liên hệ với người khác chỉ khi chúng ta cần sự giúp đỡ của họ nhất. Chúng ta mất tự tin vào năng lực làm việc của mình và trở nên yếm thế trước cuộc đời.

Cảm nhận được giá trị của bản thân là một yếu tố cần thiết để tạo nên hạnh phúc, nhưng nếu chỉ nhìn nhận nó dưới lăng kính của bản ngã hoặc qua những thành tựu về vật chất thì đích thực chúng ta đang tự hạn chế năng lực đón nhận hạnh phúc của mình. Nếu biết trưởng dưỡng tâm và qua đó là giá trị của mình trong mối quan hệ với mọi người, chúng ta có thể kiến tạo một nền tảng sức mạnh phi thường để gây dựng hạnh phúc. Nền tảng ấy giống như sức mạnh của một cây cổ thụ, với bộ rễ chắc khỏe giúp cây vững chãi nhưng vẫn có sự linh hoạt và mềm mại để vượt qua bão tố cuộc đời.

Nếu tự cho phép mình quá hạnh phúc, sau này tôi sẽ thất vọng 

Đối với một số người, trông đợi điều tồi tệ nhất là hình thức phòng vệ mà họ tin sẽ bảo vệ họ qua khỏi những cú sốc đau đớn. Nếu chủ tâm chờ điều tệ hại nhất nhưng sau đó thực tế lại tốt đẹp hơn họ tuởng thì họ sẽ có lý do để vui mừng. Cũng như vậy, họ cho rằng nếu thay đổi, họ có thể mất hết những gì mình đang có.

Tôi tin rằng việc chuẩn bị cho những tình huống xấu nhất là điều cần thiết bởi trên đời này chẳng có điều gì chắc chắn ngoại trừ cái chết - nhưng như vậy không có nghĩa là chúng ta phải sống với suy nghĩ tiêu cực rằng những điều tồi tệ sẽ xảy ra. Nếu sống theo cách đó, chúng ta sẽ suốt ngày tự kỷ với những chuyện bất hạnh và thảm họa có thể xảy ra trong tương lai, thay vì sống thực tại và hân hưởng những điều tốt đẹp của ngày hôm nay.

Quán sát tâm mình

Trưởng dưỡng tâm tỉnh giác hay chính niệm là thực hành căn bản giúp chúng ta phá bỏ xiềng xích của bản ngã. Đó là tất cả những ngộ nhận về bản thân mà chúng ta vẫn tin tuởng chắc thật, là những định kiến sai lầm, những vọng tưởng điên đảo chồng chất trong tâm ta theo thời gian. Tâm tỉnh thức chính niệm giúp phân biệt được sự khác nhau giữa khổ đau và phiền não. Đó là ngay cả khi phải trải qua sự đau khổ về thể xác, chúng ta vẫn có quyền lựa chọn có nên tự làm khổ mình thêm bằng những xúc tình phiền não như giận giữ, sợ hãi hay tuyệt vọng, chán chường hay không .

Khi bắt đầu hiểu và nhận thức rõ hơn về cơ chế vận hành của tâm, chúng ta bắt đầu kết nối lại với chính mình để từ đó tìm lại nguồn hạnh phúc nội tại. Chúng ta nhận ra đôi khi mình vô tình chối bỏ hạnh phúc chỉ vì phản ứng theo thói quen tập khí hoặc do tâm lý sợ cái mới. Chúng ta cũng nhận ra những cái bẫy tâm lý: mặc dù khát khao hạnh phúc, nhưng chúng ta không dám tận hưởng hạnh phúc vì lo ngại điều đó sẽ khiến mình hụt hẫng hay tự ti cho rằng ta chưa xứng đáng với điều tuyệt vời này. 

Dần dần sau đó, chúng ta hiểu rằng chính bản ngã đang điều khiển cuộc chơi: nó liên tục ra lệnh và ngăn cản chúng ta kết nối với tự tính chân thật của tâm, với bản chất an lạc, trí tuệ và vô úy sẵn có trong ta.

Chỉ cần dành vài phút mỗi ngày để thực hành thiền định đồng thời trưởng dưỡng tâm tỉnh giác chính niệm trong từng phút giây đời sống, chúng ta sẽ có khả năng lựa chọn cách phản ứng trước những tình huống khó khăn và những người gây khó chịu. Nhiều người dường như mãi bị ám ảnh bởi những điều không hay xảy ra hôm nay hay trong quá khứ. Tâm chính niệm giúp chúng ta nhận biết tất cả mọi sự đang diễn ra, nhờ đó chúng ta biết chấp nhận cả những cảm xúc dễ chịu cũng như những phút giây bực bội khó chịu.

Đừng ngần ngại chào đón và hân hưởng tất cả những điều tốt đẹp trong cuộc sống, làm vậy sẽ giúp bạn từng bước từ bỏ tâm trạng tiêu cực một cách dễ dàng hơn. Các xúc tình tiêu cực ấy vẫn sẽ đến - bởi cuộc sống là vậy - nhưng bạn có thể để chúng ra đi thay vì bám chấp quá mức. Chính niệm giúp bạn nhận ra tâm mình vô thường như thế nào, vì thế giả sử lúc này đang bức xúc với ai đó, bạn không nhất thiết phải có những định kiến về người này.

 Tôi không thể ngăn cản bạn sống bất cần với những gì đang thực sự diễn ra. Việc sống thế nào là hoàn toàn do bạn quyết định và tùy thuộc vào sự lựa chọn của bạn. Nhưng nếu muốn học cách nhìn cuộc sống bằng nhãn quan khác, dẹp bỏ những lăng kính và bộ lọc thường ngày, bạn hãy chuẩn bị để bước vào một thế giới đầy sắc màu, ngẫu hứng, thú vị và bất ngờ. Khi tâm và tất cả sự thấy nghe hay biết của mình đều rộng mở thay vì chỉ bó hẹp tư duy theo thói quen nhất định về người khác, nơi chốn, món ăn hay bất kỳ điều gì, chúng ta sẽ được sống cùng những trải nghiệm chân thực nhất.

Dành thời gian cho chính mình 

Đối với một số người, trải nghiệm là một phương thức tốt để hiểu rõ hơn về bản thân mình, nhưng một số khác, như Jigme Semzang, lại cho rằng bạn hầu như chẳng cần làm gì mà để tự tính tâm mình tự tỏa sáng:

Phật pháp không chỉ giúp tôi thay đổi tư duy mà cả thân thể nữa. Vài năm trước, tôi bị quá cân và phải chống gậy để đi lại. Tôi rơi vào thói quen đổ lỗi cho người khác hoặc tự mình than thân trách phận. Tôi coi thường sức khỏe của mình, ăn uống vô tội vạ bất cứ thứ gì vào bất cứ lúc nào. Tôi từng thành công trong công việc, có thu nhập cao và trong nhiều năm trời theo đuổi lối sống mà tôi cho là công thức thành công. Tôi ra sức phấn đấu để được thăng quan tiến chức mà quên đi việc chăm sóc thân tâm mình.

 

Tôi sẽ không dài dòng nữa, thế rồi, tôi tham gia một chuyến bộ hành tâm linh Pad Yatra với Đức Pháp Vương và Ni chúng từ Tự viện Núi Druk Amitabha. Tôi đã rất vất vả mới có thể theo kịp chuyến bộ hành này - Tôi rất nặng nề và vẫn phải chống gậy để đi lại. Rồi một hôm Đức Pháp Vương nói với tôi rằng nếu có một cơ thể gọn gàng thì tôi sẽ khỏe mạnh. Đó là khoảnh khắc mà tôi bắt đầu thay đổi và nhìn mọi việc khác đi. Tôi trở nên khỏe mạnh hơn cả về thể chất lẫn tinh thần. Tôi đã không còn trốn chạy chính mình và tham gia một khóa chuyên tu tại Nepal. Tôi nhớ lúc đấy đã thỉnh Đức Pháp Vương xem mình nên thực hành lời cầu nguyện hay mật chú nào và Ngài dạy rằng, "Không phải làm gì cả. Con chỉ cần nghỉ ngơi một thời gian."

 

Lúc đầu, tôi thấy thật khó khăn để dành toàn bộ thời gian cho bản thân nhưng rồi dần dần tôi bắt đầu hiểu ra vấn đề và tâm tôi giảm bớt lăng xăng vọng niệm. Tôi không từ bỏ tài sản mà học được cách sử dụng chúng một cách tốt hơn. Bài học lớn nhất mà tôi có được là trong bất kỳ hoàn cảnh nào hãy cố gắng hết sức mình và cứ để mọi việc diễn ra một cách tự nhiên. Rồi biết đâu một ngày nào đó tôi có thể sửa được cả thói quen nói nhiều nữa, nhưng chắc việc này sẽ cần nhiều thời gian rèn luyện hơn.

Những con ong trong lọ

Chúng ta thường quá chú tâm đến những âu lo, bất mãn và cả những điều mình muốn thay đổi tới mức khi phải đối diện với những thời khắc quan trọng, tâm ta hầu như chẳng còn chỗ cho hạnh phúc và sự tỉnh thức. Những khó khăn, bất như ý của cuộc sống dường như chiếm quá nhiều thời gian và không gian khiến tâm ta cứ mãi quẩn quanh với các xúc tình tiêu cực và chuyện buồn quá khứ, giống như con ong bị mắc kẹt trong một chiếc lọ, cứ bay lượn vòng vo mãi không thôi. Dẫu biết phải thay đổi nhưng do không tìm được giải pháp, chúng ta chỉ thấy bế tắc, ngột ngạt, tù túng. Thật khó có thể trải nghiệm hạnh phúc ấm áp trong hoàn cảnh này! 

Một trong những lợi ích lớn nhất của thiền định là tạo ra những khoảng lặng trong tâm bạn. Thiền định không đưa ra giải pháp tức thời để giải quyết những vấn đề của bạn nhưng có thể giúp bạn khám phá những góc khuất trong tâm, nơi bạn đang bị giam hãm bởi những xúc tình tiêu cực:

Giải phóng tâm khỏi những danh ngôn khái niệm

Thiếu chính niệm, tâm ta bám chấp vào đủ mọi thứ, khiến chúng ta rối trí, lo âu và không thể suy nghĩ một cách tự do khoáng đạt.

Lấy ví dụ, chúng ta có những cách đo lường riêng theo từng vùng và khu vực khác nhau. “Khoảng cách đó tính theo dặm Anh là bao nhiêu?” hoặc “Bạn có thể cho tôi biết trọng lượng tính theo đơn vị cân Trung Quốc là bao nhiêu so với cân Việt Nam?” Tương tự như vậy, chúng ta thích chia chẻ thời gian thành những đơn vị có thể đo đếm như giây, phút, giờ, ngày, tháng, năm - nhưng ngay lúc này đây, thời gian vẫn trôi đi theo cách của nó bất kể chúng ta gọi nó là gì. Hạnh phúc cũng vậy, chúng ta sẽ không bao giờ định nghĩa được chính xác thế nào là hạnh phúc mặc dù luôn tìm cách mô tả nó.

Khi bị mắc kẹt trong những suy nghĩ tiêu cực về bản thân như đã mô tả ở phần trên, chẳng hạn như cho rằng mình phải hoàn hảo trước khi dám mơ về hạnh phúc, chúng ta không chỉ tự chuốc lấy thất vọng mà còn có xu hướng bới móc những khiếm khuyết của người khác nhằm che đậy sự thiếu tự tin nơi chính mình. 

Khi quá khắt khe với chính mình, chúng ta cũng sẽ có xu hướng thích chỉ trích người khác. Chúng ta tự cho rằng mình am hiểu thế nào là công bằng và lẽ phải, nhưng người khác lại xem đó là tư duy phán xét và đòi hỏi thái quá. Cùng một hành vi nhưng có những cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau bởi mỗi người đang tạo nên các tiêu chuẩn ứng xử, tư duy theo một cách khác nhau.

Phá bỏ ảo tưởng 

Khi hiểu chúng ta tạo ra những định kiến dựa trên kinh nghiệm và nhận thức của bản thân, chúng ta sẽ nhận ra mình không cần bám chấp vào các khái niệm hoặc thủ thế khi lắng nghe những quan điểm khác biệt. Việc tôi thấy ai đó là hoàn hảo và bạn không đồng tình với điều đó cũng là chuyện bình thường. Tại sao chúng ta phải giận dữ với nhau? Hãy tôn trọng sự khác biệt và biết linh hoạt, cảm thông để thuận theo hoàn cảnh. Tốt hơn hết chúng ta hãy bỏ qua những chấp nhặt nhị nguyên để kết mối thâm giao, chuyện trò vui vẻ. 

Hiểu được điều này, chúng ta sẽ thấy khác biệt không còn là vấn đề. Chúng ta tự giải phóng bản thân khỏi những khái niệm đối đãi “ta - người”. Đây là phương pháp giúp cắt đứt xiềng xích trói buộc của bản ngã và giải phóng tâm mình.

Xóa bỏ định kiến 

Hãy nghe tâm sự của Lee - một người đã đưa Phật pháp vào thực hành trong nhịp sống hối hả mỗi ngày và quan sát xem cuộc sống của anh thay đổi ra sao:

Sau khi tham gia một khóa tu tại Hồng Kông cách đây gần 7 năm, tôi vẫn còn nhớ như in lời dạy của Đức Pháp Vương về “xóa bỏ định kiến”, huấn từ này luôn vang lên trong tâm mỗi khi tôi thấy bế tắc trước những khó khăn cuộc sống. Nếu biết buông xả, chúng ta sẽ luôn có khả năng nhìn nhận khía cạnh tích cực của vấn đề. Tôi thấy bài pháp này có sức ảnh hưởng lớn khi chúng ta đang có quá nhiều quan niệm cứng nhắc về bản thân, chưa kể những gì xã hội áp đặt thêm cho ta qua vô số định kiến khác nhau. Nhận ra điều này giúp tâm tôi biến chuyển nhiều bởi chính những định kiến về bản thân đã tạo ra bao trở ngại dưới danh nghĩa “tôi và của tôi” trong cuộc sống hàng ngày, đồng thời gây đau khổ và phiền não không chỉ cho chính mình mà cả những người thân yêu của tôi nữa.

Tại công sở, chúng ta cũng có nhiều định kiến cứng nhắc về công việc nhưng lại không chịu dành thời gian để lắng nghe đồng nghiệp và rộng lòng đón nhận sự khác biệt. Trên thực tế, chúng ta nên cởi mở học cách nhìn thấy khía cạnh tích cực của các góp ý nhận xét và học hỏi từ mọi tình huống phát sinh. Khi vui vẻ làm việc, chúng ta tỏa ra nguồn năng lượng tích cực truyền cảm hứng tới các cộng sự trong nhóm. “Đồng thanh tương khí, đồng ý tương cầu”, năng lượng khi được cộng hưởng như vậy sẽ tác động tốt đến bầu không khí cơ quan. Khi đó, chúng ta có thể dễ dàng thực hiện mọi công việc với tâm cảm hứng, thư thái, khinh an. Cùng với điều này là trí tuệ hiểu biết không còn khái niệm “tôi” mà chỉ có “chúng ta”!

Bất cứ khi nào bế tắc, tôi lại nhắc mình về phương châm “sống trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại”, do nhận ra chúng ta luôn suy tư về tương lai, lo lắng không cần thiết về mọi việc hoặc bất cứ điều gì phát khởi trong tâm, để rồi bỏ lỡ những khoảnh khắc quý giá và lại trở nên giận dữ, ức chế. Tôi hít thở thật sâu và kiểm tra xem liệu mình có đang thực hành “xóa bỏ định kiến” và khi đó tôi sẽ cảm thấy như trẻ lại và tiếp tục làm việc vui vẻ trong từng khoảnh khắc.

Tâm rộng mở mang đến hạnh phúc đích thực

Chúng ta nên trải nghiệm hạnh phúc đích thực ngay lúc này. Thỉnh thoảng, chúng ta vẫn bắt gặp những giây phút hạnh phúc ngắn ngủi - cảm giác ngon miệng khi ăn một miếng bánh, thứ hạnh phúc gắn liền với sự thỏa mãn các giác quan, hay như vượt qua một kỳ thi, hoàn thành một chặng đua, diễn thuyết thành công… Sự hạnh phúc ấy có thật nhưng không bền vững. Đó là loại hạnh phúc bề ngoài, có thể đến rồi lại nhanh chóng tan biến.

Chúng ta cần thấu hiểu tâm - động cơ, nhu cầu và những mong muốn của mình. Chẳng hạn, chúng ta có thể suy ngẫm xem liệu mình có đang tiêu dùng quá nhiều hay không? Tại sao chúng ta liên tục thèm muốn và tìm mua những món đồ mới mà thực sự mình không cần tới? Đó là những thú vui giả tạm, chắp vá khiến tâm ta luôn lăng xăng bận rộn. Dĩ nhiên, tạm thời chúng ta có thể cảm thấy thoải mái và dễ chịu hơn đôi chút từ việc hưởng thụ tiện nghi, nhưng vấn đề là nếu cứ cố gắng tìm kiếm sự thoải mái thông qua “các đối tượng bên ngoài” như thế, chúng ta rất dễ có xu hướng cần nhiều hơn nữa để duy trì cảm giác dễ chịu ấy. Tủ quần áo của chúng ta đầy những thứ mà có khi mình chẳng bao giờ mặc tới, chúng ta bỏ phí đồ ăn thừa. Đôi khi có cảm giác như thể chúng ta đã thay thế “tình cảm” bằng “vật chất” từ bao giờ.

Thực ra, không có gì sai trái khi chúng ta muốn có những đồ vật đẹp đẽ, ăn mặc hấp dẫn, bảnh bao. Nhưng khi quá quyến luyến những vật sở hữu ấy hoặc coi chúng là những thứ tạo nên giá trị bản thân, chúng ta có nguy cơ nuôi dưỡng sự bất mãn chứ không phải hạnh phúc đích thực. Chúng ta bị mắc kẹt trong vòng xoáy phải ra sức tích trữ nhiều hơn trong khi chúng ta thậm chí có thể sống hạnh phúc hơn khi có ít đi.

Chắc bạn cũng đã nghe tới điều này nhiều lần, trước lúc lâm chung, chẳng mấy ai quan tâm nhiều tới tài sản của mình. Do vậy, mỗi khi ngẫm lại xem mình đã sống ra sao và muốn ưu tiên điều gì trong quỹ thời gian quý báu của đời người, hãy cân nhắc mức độ “đam mê” của bạn đối với tiêu dùng và tự hỏi liệu nó có đem lại cho bạn niềm hạnh phúc như các mối quan hệ yêu thương trong cuộc sống hoặc cảm giác mãn nguyện khi hoàn thành công việc hay không.

 Hạnh phúc đích thực sâu sắc, bền lâu và luôn hiện hữu, chỉ có điều chúng ta chưa nhận ra. Chúng ta rất dễ xem hạnh phúc này như điều gì đó có thể trải nghiệm trong tương lai còn ngay lúc này thì chưa sẵn sàng đón nhận nó. Đừng nghĩ rằng bạn phải phấn đấu rất nhiều để kiếm tìm thứ hạnh phúc ấy; bạn có thể nếm hương vị của nó ngay bây giờ. Rất nhiều người lầm tưởng rằng cuộc sống hẳn phải là một cuộc hành trình đầy gian nan và bạn sẽ đạt được hạnh phúc khi tới đích. Tại sao chúng ta lại không hân hưởng từng phút giây của cuộc hành trình, tại sao lại không an lạc trong từng bước chân? Đây là cơ hội để bạn được hạnh phúc, ngay phút giây này, trong từng khoảnh khắc cuộc đời.

(Trích từ ấn phẩm "Hạnh phúc tại tâm"

Tác giả Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Drukpa Việt Nam biên dịch và phát hành)

Mời các bạn đón đọc bài tiếp theo: Thay đổi xu hướng thói quen

Đọc lại bài trước ấn vào đây.