Tâm như dòng sông không bao giờ ngừng chảy

Bạn đang đọc kỳ 6 của chuỗi 25 bài Mỉm cười bước qua cửa tử.

Tâm không phải một khối bất biến, mà là dòng chảy liên tục của những suy nghĩ nối tiếp nhau. Hiểu được dòng tâm tương tục ấy, ta sẽ hiểu vì sao việc chuẩn bị cho cái chết lại quan trọng.

Dòng sông không bao giờ ngừng chảy

Nói rằng mọi suy nghĩ, mọi ý thức của ta chỉ tình cờ xuất hiện rồi tan biến, theo Ngài, là một lối nói võ đoán, không có cơ sở.

Từ góc nhìn tâm linh, thân ta do cha mẹ sinh ra, nhưng dòng tâm thì không. Tâm là một dòng chảy nối tiếp không ngừng, trải dài từ những đời sống trước. Người ta gọi đó là “dòng tâm”, bởi tâm không phải một vật cố định, bất biến. Tâm là suy nghĩ, mà suy nghĩ thì sinh rồi diệt, nối nhau không dứt. Chính vì ta chưa bao giờ ngừng nghĩ, nên tâm là một dòng chảy liên tục.

Đức Nhiếp Chính Vương ví tâm như một dòng sông đang trôi. Nước phút trước đã khác nước phút sau, vì dòng nước chảy không ngừng; vậy mà nhìn từ xa, dòng sông trông như vẫn nguyên vẹn, vẫn là chính nó. Dòng tâm của ta cũng thế - là chuỗi suy nghĩ nối tiếp nhau từ quá khứ tới hiện tại, và chính cái chuỗi ấy là thứ ta vẫn quen gọi là “tôi”, là “của tôi”. Thân vật lý rồi sẽ biến hoại, nhưng dòng tâm thì vẫn tiếp tục cuộc hành trình của nó.

Cách hiểu này khác với quan niệm về một “linh hồn” bất biến trong nhiều truyền thống khác - thứ được xem như một bản thể không bao giờ đổi thay. Theo giáo lý đạo Phật, không có một cái “tôi” cố định nào như vậy. Chỉ có một dòng nhận thức luôn luôn chuyển động, như dòng sông kia, vừa liên tục lại vừa luôn mới.

Vì sao điều này lại quan trọng

Đến đây, có người sẽ hỏi: hiểu những điều ấy thì giúp được gì cho ta?

Rất nhiều. Bởi nếu ta hiểu nghiệp - hiểu rằng mọi hành động đều để lại kết quả, rằng mọi sự đều nằm trong mối liên hệ nhân quả - thì ta cũng hiểu được rằng có đời trước và có đời sau. Và một khi đã hiểu rằng dòng tâm sẽ tiếp tục sau khi thân này tan rã, thì việc chuẩn bị cho cái chết không còn là chuyện viển vông, mà trở thành điều thiết thực nhất ta có thể làm cho chính mình.

Các bậc hành giả thượng thừa, tùy theo công phu tu tập, có thể tự chọn nơi mình sẽ tái sinh. Nhưng Đức Nhiếp Chính Vương nói rất rõ rằng cuốn sách này không bàn tới những điều cao siêu ấy. Với những người bình thường như chúng ta, điều quan trọng và trong tầm tay hơn nhiều, là: khi người lữ khách - tâm ta - rời khỏi quán trọ là thân này, ta có thể tìm được một “quán trọ” mới an lành, thay vì lạc bước vào những cảnh giới khổ đau.

Làm sao để định hướng được điều đó? Đó chính là lý do của những lời cầu nguyện, của pháp tu, và của cả cuốn sách này. Trong vô vàn cảnh giới mà ta có thể mong nguyện sinh về, có một nơi mà các bậc Thầy luôn khuyên ta hướng tới - một nơi được mở ra bằng lòng đại bi và một đại nguyện phi thường. Đó là Cõi Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà. Và đó cũng là nơi hành trình của cuốn sách này sẽ dẫn ta tới.

Nhưng trước khi bước tới miền đất của hy vọng ấy, ta cần nhìn cho thấu điều gì đang trói buộc ta lại với khổ đau. Vì sao ta sợ hãi đến thế trước đổi thay? Vì sao buông tay lại khó đến vậy? Đó là câu chuyện của Phần Hai.

Lược trích từ cuốn “Mỉm Cười Bước Qua Cửa Tử” - biên soạn theo bài giảng pháp tu Đức Phật A Di Đà của Đức Nhiếp Chính Vương Gyalwa Dokhampa.

Kỳ 7: Bám chấp - sợi dây trói buộc vô hình

Xem lại kỳ 5 tại đây