Phần 3: Chỉ - Quán song tu và ba nghiệp thanh tịnh

Tu tập phải khởi đầu từ trong tâm

Vậy thì tiếp theo, điều cần nói là gì? Chúng ta phải tư duy cho thật tốt từ trong tâm mà thực hành. Nếu không tư duy từ trong tâm thì mọi nỗ lực bên ngoài đều trở nên vô nghĩa.

Thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp — tất cả ba nghiệp này đều cần được chuyển hóa, để chúng không còn là nguyên nhân tạo nên khổ đau nữa. Cho nên dù chúng ta đang ở bất cứ nơi đâu, đang làm bất cứ việc gì, việc làm cho tâm này được an tịnh luôn là điều quan trọng bậc nhất.

Tu tập Chỉ — pháp môn an định tâm thức

Trước hết, chúng ta cần phải tu tập Chỉ — tức là Śamatha, pháp môn làm cho tâm an định, lắng đọng. Nếu không tu tập Chỉ, tâm sẽ rơi vào trạng thái tán loạn liên miên. Mà một khi tâm đã tán loạn, thì sự an tịnh không bao giờ có thể đạt được, dù chúng ta có cố gắng đến đâu đi nữa. Cho nên việc tu tập Chỉ là điều vô cùng thiết yếu.

Tu tập Quán — pháp môn tuệ giác

Sau khi đã có nền tảng Chỉ, chúng ta tiếp tục tu tập Quán — tức là Vipaśyanā, pháp môn tuệ quán dùng trí tuệ soi chiếu thực tướng vạn pháp. Nếu không tu tập Quán, chúng ta sẽ không bao giờ thấy được bản chất chân thật của các pháp. Mà nếu không thấy được thực tướng, thì không thể nào đoạn trừ được vô minh. Mà vô minh chưa đoạn, thì không thể nào giải thoát khỏi luân hồi sinh tử.

Đây là chuỗi nhân quả thật rõ ràng: không có Chỉ thì không có an định, không có Quán thì không có tuệ giác, không có tuệ giác thì vô minh vẫn còn, mà vô minh còn thì luân hồi còn. Vì thế, tu tập song hành cả Chỉ và Quán là con đường duy nhất dẫn đến giải thoát.

Hướng ba nghiệp thân-khẩu-ý về phía thiện

Dù chúng ta ở bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì, chúng ta cần phải hướng tất cả hành vi của thân, khẩu, ý về phía thiện. Nếu không hướng về phía thiện, thì tự nhiên sẽ rơi về phía bất thiện. Mà một khi đã rơi về phía bất thiện, thì khổ đau là kết quả không thể tránh khỏi.

Cho nên việc dụng tâm tu tập từ bên trong là điều không gì có thể thay thế được. Nếu không thực hành, thì lợi ích của Phật pháp dù to lớn đến đâu cũng không thể nảy nở trong cuộc đời chúng ta. Muốn cho lợi ích của Phật pháp được hiện ra trọn vẹn, ta phải bắt tay vào tu tập ngay từ hôm nay.