Phần 6: Sự vô nghĩa của những việc thế gian

Lời nhắn nhủ cho người mới phát tâm

Một lần nữa, nếu nói trên nền tảng của lòng kính tín, thì đối với những người sơ học — tức là những vị mới bắt đầu phát tâm tu tập — nếu tâm này không xoay chuyển khỏi luân hồi, thì dù làm gì cũng đều vô ích. Đối với quý vị là người thế tục bình thường, nếu cứ đặt niềm tin vào pháp thế gian mà sống, thì lúc nào cũng không nhận biết được nơi đáng để gửi gắm niềm tin.

Đâu là tinh túy của cuộc đời?

Nếu suy ngẫm cho thật kỹ, cuộc đời này diễn ra như thế nào? Đến lúc đời người kết thúc, kết quả của những nghiệp đã tạo sẽ ra sao? Có thành quả gì để lại? Ngoài việc cứ bận rộn làm đủ thứ chuyện ra, đâu là tinh túy thực sự? Cái có thể chỉ ra rằng "đây mới là tinh túy của đời tôi" — hoàn toàn không có gì để chỉ ra cả.

Cuộc đời đã trôi qua mất rồi. Mười tuổi, hai mươi tuổi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi tuổi cứ thế lướt qua như giấc mộng. Cuối cùng đến sáu mươi tuổi, ngoái nhìn lại, kết quả là gì? Phần lớn chỉ là xây được một căn nhà, cày được một mảnh ruộng, hoặc cưới vợ gả chồng rồi sinh con đẻ cái. Vậy thôi.

Mà nếu suy ngẫm thêm chút nữa, căn nhà ấy rồi cũng sẽ bị bỏ lại phía sau. Khi xây nhà xong, nó cũng chỉ trơ trọi đó mà thôi. Còn ta, ta sẽ đi đâu? Dù có làm gì đi nữa, tất cả những việc ấy đều là không có tinh túy bền vững.

Lời chia sẻ chân tình từ kinh nghiệm cá nhân

Quý vị thân mến, tôi không phải đang khuyên bảo các vị một cách suông đâu. Bản thân tôi cũng đã thấu hiểu điều này qua chính kinh nghiệm của mình. Cho phép tôi nói thật từ tâm: tôi đã xây nhà, tôi đã xây tu viện, tôi đã làm bao nhiêu là việc lớn nhỏ. Vậy mà khi ngồi yên tĩnh nhìn lại, tất cả đều chưa hẳn có tinh túy.

Cái gọi là "ý nghĩa cốt lõi chính là điều này, điều kia" — hoàn toàn chẳng có gì đáng để bám víu cả. Đây là một sự thật mà mỗi người sớm muộn cũng phải tự mình nhìn ra.

Sinh khởi tâm xả ly chân thật

Dựa vào những quán chiếu ấy, chúng ta cần phải sinh khởi tâm chán ngán đối với luân hồi — Phật giáo gọi đây là tâm xả ly. Phải khởi lên một thái độ thực sự buông bỏ sự tham luyến đối với những thứ phù du của cõi đời này.

Đến khi tâm xả ly đã sinh khởi, vậy ta sẽ làm gì? Sẽ tu Phật pháp như thế nào? Cách tu tập ra sao? Phải đi trên con đường nào? Ngay từ bây giờ chúng ta phải nhận biết rõ điều ấy, phải vậy không thưa quý vị?

Quán chiếu nghiệp lực và đời sau

Hãy thử quán chiếu thế này. Về bản chất khổ đau, sau khi chết đi, chúng ta buộc phải nhận lấy một đời sống mới. Phải tái sinh do sức mạnh của nghiệp lực. Phải nhận tái sinh do biết bao hành vi mình đã tạo. Nếu suy ngẫm thấu đáo về những điều này, tâm này nhất định phải xoay chuyển.

Quý vị phải dụng tâm tư duy cho thật tốt, và phải Văn-Tư về Phật pháp của Đức Phật. Đừng giống như loài bò ngựa cứ thế sinh ra rồi chết đi mà chẳng biết gì, phải không? Trong lúc còn được hiện diện trong thân xác này, ở thời khắc quý báu hiện tại này, hãy nghĩ xem đời sau sẽ ra sao? Câu trả lời có thể nhận biết được bằng cách nhìn vào những nghiệp ta đang tạo trong hiện tại.

Khi còn có được thân nương tựa quý báu này — tức là thân người với đầy đủ tám sự rảnh rỗi và mười sự đầy đủ — chúng ta phải dụng tâm tư duy và làm cho thật tốt công việc tu hành này.

Tự lợi và lợi tha — sự khác biệt một trời một vực

Còn về việc đời sau sẽ đi về đâu, hôm nay không một ai có thể nói chắc chắn được. Không ai biết hết. Nếu ngay hiện tại quý vị quán xét kỹ về việc đời sau, chúng ta cũng không thể biết một cách rõ ràng. Tại sao vậy? Bởi vì có thể nhận biết được bằng cách nhìn vào những việc làm hiện tại.

Nếu những việc làm hiện tại đều chỉ vì lợi ích cá nhân — xây một căn nhà cũng chỉ vì mình, làm bất cứ điều gì cũng chỉ vì mình, ngay cả tu tập Phật pháp cũng vì mình, xây một ngôi tu viện cũng vì mình, trì tụng câu chú Mani "Om Mani Padme Hum" cũng chỉ vì mình — thì tất cả đều như thế. Việc trì tụng Mani với tâm vì lợi ích người khác thực sự rất hiếm có. Phần lớn vẫn chỉ là vì mình mà thôi.

Vậy do đã làm những việc chỉ vì lợi ích bản thân, đời sau sẽ đi về đâu? Phần lớn sẽ rất khó khăn. Đời sau có lẽ sẽ phải đọa vào ba đường ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.

Sinh – Già – Bệnh – Chết: bản chất của luân hồi

Chính vì vậy, đối với nghiệp lực, chúng ta phải dụng tâm tư duy cho thật thấu đáo, và phải đoạn trừ sự tham luyến đối với luân hồi. Đối với bản chất khổ đau của luân hồi, chúng ta hãy quán chiếu: cái gọi là luân hồi này gồm có sinh, có già, có bệnh, có chết — toàn là khổ đau cả thôi. Khổ đau của bệnh, khổ đau của chết, khổ đau của ái biệt ly, khổ đau của oán tằng hội, khổ đau của cầu bất đắc.

Vì có đủ những khổ đau ấy, để được giải thoát khỏi luân hồi, chúng ta phải dụng tâm tư duy rồi đoạn trừ sự tham luyến. Đối với những lỗi lầm tai hại của luân hồi, hãy tư duy về khổ đau và nguyên nhân của khổ đau, rồi mới có thể đoạn trừ tham luyến. Việc đoạn trừ sự tham luyến này có một lý do vô cùng trọng đại đứng đằng sau nó.