Chương Mười hai: Bố thí Ba la mật

CÁC ĐỨC HẠNH SIÊU VIỆT (BA LA MẬT) ĐƯỢC TRÌNH BÀY RIÊNG RẼ, CHI TIẾT

Bố thí ba la mật được tóm tắt thành bảy phần: những quán chiếu về lỗi lầm của việc không bố thí và những phẩm tính của việc thực hành nó; tính chất thiết yếu của sự bố thí; các phương diện khác nhau của việc bố thí; đặc điểm thiết yếu của mỗi phương diện; làm thế nào để phát triển sự bố thí; làm thế nào để việc bố thí được thuần tịnh và kết quả của việc bố thí.

1. QUÁN CHIẾU VỀ LỖI LẦM CỦA VIỆC KHÔNG BỐ THÍ VÀ NHỮNG PHẨM TÍNH CỦA VIỆC THỰC HÀNH NÓ

Một người không bố thí sẽ luôn luôn khổ vì sự nghèo khó (1) Họ có thể phải tái sinh làm ngạ quỷ và thậm chí nếu được tái sinh làm người, người ấy sẽ lâm vào cảnh nghèo khổ. Kinh Bát nhã Ba la mật Cô đọng trong các bài kệ nói về điều này:

“Người keo kiệt sẽ tái sinh trong các ngạ quỷ. Cho dù được tái sinh làm người, họ sẽ nghèo khổ.”

Trong vinaya (Luật) cũng nói:

“Trả lời câu hỏi của Dro Shin Jay, các ngạ quỷ nói rằng: Chúng tôi là những kẻ tham lam và keo  kiệt và chẳng bố thí chút nào – đó là lý do khiến chúng tôi bị buộc phải ở trong trạng thái ngạ quỷ này.”

Đây là những gì xảy ra. Ngoài ra, không bố thí, ta không thể giúp đỡ chúng sinh mà cũng không thành tựu Phật quả:

“Những người không quen bố thí chẳng có chút của cải và năng lực nào để tập hợp chúng sinh – nói gì tới việc họ không có khả năng đạt được giác ngộ.”

Trái lại, người bố thí sẽ hạnh phúc vì dồi dào của cải trong mọi hiện hữu của họ. Kinh Bát nhã Ba la mật Cô đọng trong các bài kệ nói:

“Sự bố thí của Bồ Tát cắt đứt khả năng tái sinh làm một ngạ quỷ. Nó sẽ tiêu diệt sự nghèo khó và mọi nhiễm ô. Thực hành bố thí của Bồ Tát sẽ mang lại của cải bao la và vô hạn.”

Trong Thư gởi một người bạn có nói:

“Hãy thực hành bố thí một cách đúng đắn; sẽ không có người bạn nào tốt hơn thế cho đời sau.”

Madhyamakâvatâra (Nhập Trung Đạo) cũng nói:

“Tất cả những người tìm kiếm hạnh phúc không chỉ mong muốn một đời người hạnh phúc không màng đến của cải; họ cũng muốn được chuẩn bị một cuộc đời đầy đủ. Vì Đấng Giác ngộ hiểu rằng một cuộc đời như thế sẽ chỉ tìm thấy nhờ thực hành bố thí nên bố thí là điều ngài giảng dạy trước tiên.”

Hơn nữa, nếu bố thí, ta sẽ dễ dàng thành tựu giác ngộ. Bồ Tát Tạng nói:

“Đối với người bố thí, giác ngộ không phải là điều khó gặp.”

Ngoài ra, Ratnameghasûtrâ (Kinh Những Đám Mây Châu báu) nói:

“Bố thí mang lại sự giác ngộ của một Bồ Tát.”

Hơn nữa, ta tìm thấy những điều bất lợi của việc không bố thí và những thuận lợi của việc thực hành nó được thảo luận một cách tương ứng trong Grahapati-ugrapariprcchâ sûtra (Kinh Gia chủ Drakshulchen Vấn thỉnh):

“Những gì tôi đã bố thí là của tôi; những gì tôi đã tích trữ không phải là của tôi. Những gì đã được bố thí thì có mục đích; những gì được tích trữ thì vô ích. Những gì đã được bố thí không cần sự che chở; những gì được tích trữ cần được bảo vệ. Những gì được bố thí không làm ta lo lắng; những gì được tích trữ có lo lắng đi kèm. Những gì được bố thí chỉ ra con đường dẫn đến Phật quả; những gì được tích trữ biểu thị con đường nhanh chóng dẫn đến điều xấu ác. Bố thí sẽ mang lại của cải và tích trữ thì không. Bố thí sẽ chẳng bao giờ biết lúc nào hết giàu có, tích trữ sẽ làm của cải cạn kiệt.”

2. TÍNH CHẤT THIẾT YẾU CỦA SỰ BỐ THÍ

Bố thí có nghĩa là hiến tặng điều có giá trị với một tâm thức không tham luyến. Bồ Tát hạnh nói:

“Cốt tủy của sự bố thí là gì? Đó là từ bỏ các sự vật bằng một sự bố thí được thúc đẩy bởi sự không-tham luyến.”

3. CÁC PHƯƠNG DIỆN KHÁC NHAU CỦA SỰ BỐ THÍ

Có ba phương diện: bố thí vật chất, bố thí hỗ trợ và bố thí Pháp. Trong đó:

Bố thí vật chất (tài thí) củng cố hiện hữu vật lý của chúng sinh,

Bố thí hỗ trợ (vô úy thí) củng cố phẩm tính cuộc sống của họ và

Bố thí Pháp củng cố tâm thức họ.

Ngoài ra, hai loại bố thí đầu tiên mang lại hạnh phúc cho chúng sinh trong đời này trong khi Pháp thí mang lại hạnh phúc trong đời này và những đời sau.

4. ĐẶC ĐIỂM THIẾT YẾU CỦA MỖI PHƯƠNG DIỆN

4a. Bố thí vật chất (Tài thí)

Bố thí này có hai loại: đúng đắn và không đúng đắn. Bố thí vật chất đúng đắn được vun trồng và bố thí vật chất không đúng đắn bị từ bỏ.

4.a1. Bố thí vật chất không đúng đắn được thảo luận qua bốn phương diện: động lực không đúng đắn, vật bố thí không thích hợp, người nhận không thích hợp và cách bố thí không thích hợp.

~ Động lực không đúng đắn ~

Có thể đó là một động lực sai lầm hay một động lực thấp kém. Bố thí với động lực sai lầm có nghĩa là bố thí để làm hại người khác, để có tiếng tăm hay bởi sự đua tranh. Một Bồ Tát nên từ bỏ cả ba điều trên. Bồ Tát Địa nói:

“Bồ Tát không nên bố thí để người khác bị giết, bị trói buộc, bị trừng phạt, bị giam cầm hay bị trục xuất. Các Bồ Tát cũng không nên bố thí để có tiếng tăm hay được ca ngợi. Các Bồ Tát không nên bố thí để đua tranh với người khác.”

Bố thí với động lực thấp kém có nghĩa là bố thí do sợ hãi sự nghèo khó trong những đời sau hay bởi nghĩ rằng việc bố thí đó là nguyên nhân để có một tái sinh làm người hay trời và được giàu có trong đời sau. Các Bồ Tát nên từ bỏ hai loại động lực này.

“Các Bồ Tát không nên bố thí vì sợ nghèo khổ. Các Bồ Tát không nên bố thí để có được sự giúp đỡ của trời Đế Thích, một Chuyển Luân Vương hay Iśvara (Thần Thủ hộ).”

Bồ Tát Địa cũng nói về những loại bố thí không đúng đắn, là những điều phải từ bỏ. Các bố thí này được tóm tắt như sau:

~ Vật bố thí không đúng đắn ~

Nếu được yêu cầu, các Bồ Tát không nên bố thí thuốc độc, lửa, vũ khí v.v.. nếu chúng gây tổn hại cho người thỉnh cầu chúng hay cho những người khác. Các ngài không nên đáp ứng những người xin được bố thí rắn, các dụng cụ săn bắn v.v.. tóm lại là tất cả những gì có thể gây tai họa cho chúng sinh. Các Bồ Tát không nên bố thí cha mẹ của mình hay dùng cha mẹ làm vật bảo đảm. Các ngài cũng không nên bố thí vợ (chồng) hay con cái mà không có sự đồng ý của họ. Nếu ta có nhiều của cải thì không nên bố thí ít. Ta không nên bố thí những gì là tài sản công cộng.

~ Người nhận bố thí không thích hợp ~

Mặc dù quỷ ma với những ý hướng ác hại có thể xin ta bố thí thân thể hay những phần thân thể của ta, ta không nên bố thí thân thể hay những bộ phận thân thể cho họ. Ta cũng không nên bố thí thân thể cho những người đang bị quỷ ma chế ngự hay những người điên hay loạn trí nhất thời. Nhu cầu của họ không chân thực, họ thiếu tinh thần trách nhiệm và phần lớn lời nói của họ thì vô nghĩa. Ta cũng không bố thí thực phẩm và nước uống cho kẻ đòi hỏi quá mức.

~ Cách bố thí không đúng đắn ~

Là cách bố thí không đúng đắn nếu ta không hoan hỉ khi bố thí, giận dữ về việc bố thí hay bố thí với tâm náo động. Ta không nên bố thí cho người túng quẫn với thái độ khinh miệt hay không tôn trọng họ, cũng không nên làm chán nản, đe dọa hay chế giiễu người được bố thí.

4.a2. Bố thí vật chất đúng đắn

~ Vật bố thí đúng đắn ~

Điều này được giải thích trong phạm vi của những đối tượng “bên trong” và “bên ngoài”. Những đối tượng bên trong có liên quan đến thân thể. Kinh Nam tử Semay Vấn thỉnh nói:

“Nếu việc bố thí mang lại lợi lạc và nếu thái độ của ta thanh tịnh, ta có thể bố thí bàn tay nếu có người xin bàn tay, bố thí bàn chân nếu có người xin bàn chân, con mắt nếu có người xin mắt, thịt của ta nếu có người xin thịt, bố thí máu nếu có người xin máu…”

Các vị Bồ Tát sơ phát tâm và những người chưa thực sự chứng ngộ sự bình đẳng giữa ta và người có thể hiến tặng toàn bộ thân thể của họ nhưng đừng cho đi các bộ phận của nó. Bồ Tát Hạnh nói về điều này:

“Ta không nên cho đi thân thể của ta bằng một động lực có bản chất là bất tịnh bởi làm thế là từ bỏ nền tảng giúp ta đạt được những thành tựu tốt lành vĩ đại cho chúng sinh trong đời này và đời sau.”

“Các đối tượng bên ngoài là những thứ như của cải, ngũ cốc, bạc, vàng, châu báu, ngựa, voi, con cái v.v..”

Các Bồ Tát cư sĩ được phép cho đi những tặng vật bên trong hay bên ngoài mà họ có. Đại Thừa Trang nghiêm Kinh Luận nói:

“Không có Bồ Tát nào không bố thí của cải và thân thể.”

Các Bồ Tát tu sĩ được phép hiến tặng mọi sự ngoại trừ các Pháp y của mình. Bồ Tát Hạnh nói về điều này:

“Hãy cho đi mọi sự ngoại trừ ba Pháp y.”