1. Bài thứ nhất
BÀI THỨ NHẤT
o0o
PHẦN THỨ NHẤT
CHÍNH VĂN
Hỏi: Như lời Phật dạy: “Tất cả các pháp đều vô ngã”. Vậy cái gì là “Tất cả pháp” và sao gọi là “vô ngã”?
Đáp: Tất cả các pháp tuy nhiều, nhưng tóm lại có 100 pháp, chia làm 5 loại:
I. Tâm pháp (Có 8 món)
II. Tâm sở hữu pháp (Có 51 món)
III. Sắc pháp (Có 11 món)
IV. Tâm bát tương ưng hành pháp (Có 24 món)
V. Vô vi pháp (Có 6 món)
Lược giải:
I. TÂM PHÁP HOẶC GỌI LÀ TÂM VƯƠNG CÓ 8 MÓN
1. Nhãn thức (cái biết của mắt)
2. Nhĩ thức (cái biết của tai)
3. Tyj thức (cái biết của mũi)
4. Thiệt thức (cái biết của lưỡi)
5. Thân thức (cái biết của thân)
6. Ý thức (cái biết của ý)
7. Mạt na thức (Thức thứ 7)
8. A lại da thức (Thức thứ 8)
II. TÂM SỞ HỮU PHÁP, GỌI TẮT LÀ TÂM SỞ, CÓ 51 MÓN, PHÂN LÀM 6 LOẠI
1. Biến thành, có năm: Xúc, Tác ý, Thọ, Tưởng, Tư.
2. Biệt cảnh, có năm: Dục, Thắng giải, Niệm, Định, Huệ.
3. Thiện, có mười một: Tín, Tàm, Quí, Vô tham, Vô sân, Vô si, Tinh tấn, Khinh an, Bất phóng dật, Hành xả, Bất hại.
4. Căn bản phiền não, có sáu: Tham, Sân, Si, Mạn, nghi, Ác kiến.
Ác kiến lại chia làm năm: Thân kiến, Biên kiến, Tà kiến, Kiến thủ, Giới cấm thủ.
5. Tuỳ phiền não, có 20 món, chia làm ba loại:
a) Tiểu tuỳ, có 10: Phẫn, Hận, Phú, Não, Tật, Xan, Cuồng, Siễm, Hại, Kiêu.
b) Trung tuỳ, có 2: Vô tàm, Vô quí.
c) Đại tuỳ, có 8: Trạo cử, Hôn trần, Bất tín, Giải đãi, Phóng dật, Thất niệm, Tán loạn, Bất chính tri.
6. Bất định, có bốn món: Hối, Miên, Tầm, Tư.
III. SẮC PHÁP, CÓ 11 MÓN
Năm căn: Nhãn căn, Nhĩ căn, Tỵ căn, Thiệt căn và Thân căn.
Sáu trần: Sắc trần, Thanh trần, Hương trần, Vị trần, Xúc trần và Pháp trần.
IV. TÂM BẤT TƯƠNG ƯNG HÀNH PHÁP, GỌI TẮT LÀ “BẤT TƯƠNG ƯNG HÀNH”, CÓ 24 MÓN
Đắc, Mạng căn, Chúng đồng phận, Di sinh tính, Vô tưởng định, Diệt tận định, Vô tưởng báo, Danh thần, Cú thân, Văn thân, Sinh, Trụ, Lão, Vô thường, Lưu chuyển, Định dị Tương ưng. Thế tốc, Thứ đệ, Thời, Phương, Số, Hòa hiệp tính, Bất hoà hiệp tính.
V. VÔ VI PHÁP, CÓ 6 MÓN
Hư không vô vi, Trạch diệt vô vi, Phi trạch diệt vô vi, Bất động diệt vô vi, Tưởng thọ diệt vô vi, Chân như vô vi.
Nguyên văn chữ Hán:
Nhất thế tối thắng cố
Dữ thử tương ưng cố
Nhị sở hiện ảnh cố
Tam vị sai biệt cố
Tứ sở hiển thị cố
Như thị tứ đệ.
Dịch nghĩa:
Thứ lớp như vầy: Tâm vương hơn tất cả. Tâm vương cùng Tâm sở hợp nhau. Do hai món: Tâm vương và Tâm sở, mà hiện ra ảnh tượng là “sắc pháp”. Do ba món: Tâm vương, Tâm sở và Sắc pháp, mà thành ra 24 món sai khác là “Bất tương ưng hành”. Do bốn món: Tâm vương, Tâm sở, Bất tương ưng hành, đều thuộc về Pháp Hữu vi, nên hiện ra 6 Pháp Vô vi.
Lược giải:
Tóm lại, ngoại nhân hỏi: “Cái gì là tất cả pháp ? Đại ý, Luận chủ trả lời: Các pháp tuy nhiều, nhưng ước lược chỉ có một trăm pháp, phân làm 5 loại:1. Tâm vương có 8; 2. Tâm sở có 5; 3. Sắc pháp có 11; 4. Bất tương ưng hành có 24; 5. Vô vi pháp có 6. Trong 5 loại, lại chia làm hai: Bốn loại trên thuộc về Pháp Hữu vi, loại thứ 5 thuộc về pháp Vô vi.
Trên nguyên văn nói “tất cả pháp” tức là pháp Hữu vi và vô vi vậy. Từ trước đến đây Luận chủ đã trả lời xong câu hỏi thứ nhất: “Cái gì là tất cả pháp”.
Vì muốn cho học giả dễ nhớ, nên Cổ nhân có làm bài kệ bốn câu, tóm lại 100 pháp như vầy:
Sắc pháp thập nhất, tâm pháp bát,
Ngũ thập nhất cá tâm sở pháp
Nhị thập tứ chủng bất tương ưng,
Lục cá Vô vi thành bá pháp.
Dịch nghĩa:
Sắc pháp mười một, Tâm pháp tám,
Năm mươi mốt món Tâm sở pháp,
Hai mươi mốt món Bất tương ưng,
Sáu món Vô vi thành trăm pháp.
***
PHẦN THỨ HAI
Luận chủ trả lời câu hỏi thứ hai: “Sao gọi là vô ngã?”
CHÍNH VĂN
Nói “vô ngã”, lược có 2 món:
1. Nhân vô ngã, 2. Pháp vô ngã.
Lược giải:
Chúng sinh chấp thân, tâm này thật là mình (ta), như thế là “Nhân ngã” ; chấp núi, sông, đất, nước, tất cả sự vật bên ngoài là thật có, như thế là “Pháp ngã”.
Vì “nhân” không thật có và “Pháp” cũng không thật có, nên Phật gọi rằng: “Tất cả Pháp vô ngã”; tức là “Nhân không thật” và “Pháp không thật” vậy.
Như thế là Luận chủ đã trả lời xong câu hỏi thứ hai: “Thế nào là vô ngã”.
- 289
Viết bình luận