9. Bài thứ chín: Bất định Tâm sở

Bài thứ chín

BẤT ĐỊNH TÂM SỞ

(Có 4 món)

o0o

Bốn món Tâm sở này không nhất định thiện hay ác, nên gọi là “Bất định”.

1. Hối: Ăn năn. Chỗ khác gọi là “Ố tác”: ghét việc làm đã qua; cũng là dị danh của “Hối”. Tính của Tâm sở này, ăn năn việc làm đã qua. Nghiệp dụng của nó làm chướng ngại Định.

Ăn năn có khi thiện mà cũng có lúc lại ác. Như ăn năn: Vừa rồi mình sân si đánh đập người thật bậy quá, như thế là thiện. Ăn năn: Vừa rồi sao mình không trộm lấy đồ vật của người, như thế là ác.

2. Miên: Ngủ. Tính của Tâm sở nàylàm cho tâm mờ mịt, thân không tự tại. Nghiệp dụng của nó làm chướng ngại quán tưởng. Ngủ cũng có khi thiệm mà cũng có khi ác: Ngủ phải thời là thiện, còn ngủ trong khi nghe kinh hay niệm Phật là ác.

3. Tầm: Tìm cầu. Tâm sở này thiện ác không nhất định, chỉ tuỳ theo trường hợp. Tính của nó làm cho tâm đối với cảnh danh ngôn của ý thức (ý ngôn cảnh) sinh khởi thô động. Nghiệp dụng của nó là làm cho thân tâm chẳng yên.

4. Tư: Chín chắn xét Tâm sở này cũng có thiện và ác, tuỳ theo trường hợp. Tính của nó làm cho tâm đối với cảnh danh ngôn của ý thức, sinh khởi tế nhị. Nghiệp dụng của nó làm cho thân tâm được yên.